MLA სტილი, ერთი შეხედვით, შეიძლება რთული და წესებით გადატვირთული მოგეჩვენოთ, განსაკუთრებით გამოყენებული ლიტერატურის (Works Cited) გვერდის შედგენისას. სინამდვილეში, მისი მთავარი მიზანი აკადემიური ნაშრომის სტრუქტურისა და წყაროების მითითების გაერთიანებაა. MLA-ს უახლესი, მე-9 გამოცემა (2021), რომელიც მე-8 გამოცემის პრინციპებს ეფუძნება, ციტირების პროცესს „კონტეინერის“ კონცეფციით საგრძნობლად ამარტივებს. ეს უნივერსალური მიდგომაა, რომელიც ნებისმიერი ტიპის წყაროს ერგება, იქნება ეს წიგნი, ვებსაიტი თუ ჟურნალის სტატია. ძირითადი წესებია: 12 ზომის Times New Roman შრიფტი, ორმაგი ინტერვალი, 1-ინჩიანი მინდვრები და ანბანურად დალაგებული Works Cited გვერდი, სადაც თითოეულ ჩანაწერს 0.5-ინჩიანი ჩამოკიდებული შეწევა აქვს.
რა არის MLA-ს „კონტეინერი“ და რით ამარტივებს ის ციტირებას?
MLA-ს მე-9 გამოცემამ (2021) კიდევ უფრო დახვეწა უნივერსალური სისტემა, რომელიც „კონტეინერის“ იდეას ეფუძნება. ეს ნიშნავს, რომ აღარ გიწევთ ათობით სხვადასხვა წესის დამახსოვრება წიგნის, ვებსაიტისა თუ ფილმისთვის, რადგან ახლა ყველა წყაროს ერთიანი ლოგიკა აერთიანებს.
„კონტეინერი“ არის უფრო დიდი ერთეული, რომელიც თქვენს მიერ გამოყენებულ წყაროს „მოიცავს“. მაგალითად, თუ თქვენ კითხულობთ სტატიას ჟურნალში, სტატია თქვენი წყაროა, ხოლო ჟურნალი — მისი პირველი კონტეეინერი. თუ ამ ჟურნალს ონლაინ მონაცემთა ბაზაში (ვთქვათ, JSTOR-ში) იპოვით, მაშინ JSTOR-ი მეორე კონტეინერი ხდება. ეს მიდგომა განსაკუთრებით ამარტივებს ონლაინ მასალების ციტირებას, რადგან წყაროები ხშირად რამდენიმე ასეთ „კონტეინერშია“ მოთავსებული.
MLA-ს მიხედვით, სრული ციტატა ცხრა ძირითადი ელემენტისგან შედგება, რომლებსაც თანმიმდევრობით ავსებთ:
ავტორი.
წყაროს სათაური.
კონტეინერის სათაური,
სხვა კონტრიბუტორები,
ვერსია,
ნომერი,
გამომცემელი,
გამოქვეყნების თარიღი,
ადგილმდებარეობა (მაგ. გვერდის ნომერი ან URL).
თქვენ უბრალოდ ავსებთ იმ ველებს, რომლებიც თქვენს წყაროს გააჩნია და გამოტოვებთ დანარჩენს. თითოეული ელემენტი, როგორც , თავისი სასვენი ნიშნით (წერტილი ან მძიმე) მთავრდება.
მზად ხარ საკუთარი ნაშრომის დასაწერად?
Referati AI სულ რამდენიმე წუთში შეგიდგენს სრულად დაფორმატებულ აკადემიურ ნაშრომს რეალური ციტატებით.
წარმოიდგინეთ, რომ ციტირებთ ბრიუს ე. ჰანსენის თავს, სახელწოდებით „The Algebra of Least Squares“, რომელიც შესულია მისსავე წიგნში „Econometrics“. ეს წიგნი კი გამოქვეყნებულია UW–Madison-ის ვებგვერდზე.
ჩანაწერი ასე გამოიყურება:
Hansen, Bruce E. “The Algebra of Least Squares.” Econometrics. U of Wisconsin, 2021, pp. 25-36. Social Science Computing Cooperative, ssc.wisc.edu/~bhansen/econometrics/Econometrics.pdf.
რატომ არის აუცილებელი Works Cited გვერდის ქონა?
Works Cited გვერდი აკადემიური ნაშრომისთვის მხოლოდ ფორმალობა არ არის; ის კვლევის ეთიკისა და სანდოობის ქვაკუთხედია. მისი მთავარი ფუნქციაა, მკითხველს საშუალება მისცეს, იპოვოს და გადაამოწმოს ყველა ის წყარო, რომელსაც თქვენს ნაშრომში დაეყრდენით. ეს აკადემიური კეთილსინდისიერების დამადასტურებელია.
როდესაც ტექსტში აკეთებთ ციტირებას, მაგალითად (ბრაუნი 8), თქვენ მკითხველს მიანიშნებთ, რომ ეს ინფორმაცია კონკრეტული წყაროდან არის აღებული. Works Cited გვერდი კი ამ მოკლე მინიშნებას სრულ ბიბლიოგრაფიულ ინფორმაციად აქცევს, რაც მკითხველს საშუალებას აძლევს, ზუსტად იგივე წიგნი, სტატია თუ ვებგვერდი იპოვოს. EasyBib-ის სახელმძღვანელოს თანახმად, ტექსტში არსებულ ყველა ციტირებას აუცილებლად უნდა ჰქონდეს შესაბამისი ჩანაწერი Works Cited სიაში.
ამასთან, წყაროების კორექტულად მითითება გიცავთ პლაგიატისგან. პლაგიატი, ანუ სხვისი იდეებისა და სიტყვების საკუთრად გასაღება, აკადემიურ სამყაროში ერთ-ერთი ყველაზე სერიოზული დარღვევაა. Works Cited გვერდი ცხადყოფს, რომ თქვენ აღიარებთ სხვა ავტორების წვლილს და პატივს სცემთ მათ ინტელექტუალურ საკუთრებას.
ხშირად ერთმანეთში ერევათ ტერმინები „Works Cited“ და „ბიბლიოგრაფია“. MLA სტილი იყენებს „Works Cited“-ს, რაც ნიშნავს, რომ სიაში შეგაქვთ მხოლოდ ის წყაროები, რომლებიც ნაშრომის ტექსტში უშუალოდ ახსენეთ ან ციტირება გააკეთეთ. „ბიბლიოგრაფიაში“ კი შეიძლება შედიოდეს ყველა მასალა, რომელსაც კვლევისას გაეცანით, ტექსტში ხსენების გარეშეც კი.
Works Cited
ბიბლიოგრაფია
შეიცავს მხოლოდ იმ წყაროებს, რომლებიც პირდაპირ არის ციტირებული ნაშრომში.
შეიძლება შეიცავდეს ყველა წყაროს, რომელიც კვლევისას გამოიყენეთ, ციტირების მიუხედავად.
MLA სტილის სავალდებულო ნაწილია.
ხშირად გამოიყენება სხვა სტილებში (მაგ. Chicago) ან უფრო ფართო კვლევებისთვის.
სათაური ყოველთვის არის „Works Cited“.
სათაური შეიძლება იყოს „Bibliography“ ან „Works Consulted“.
როგორ უნდა გამოიყურებოდეს Works Cited გვერდი?
Works Cited გვერდი ნაშრომის ბოლოს, ახალ ფურცელზე იწყება. სათაური „Works Cited“ ცენტრში, ჩვეულებრივი შრიფტით იწერება. მთელი გვერდი, დანარჩენი ნაშრომის მსგავსად, ორმაგი ინტერვალითაა, 12-იანი შრიფტით. ჩანაწერები ანბანურადაა დალაგებული და თითოეულს 0.5-ინჩიანი ჩამოკიდებული შეწევა აქვს.
Works Cited გვერდი იწყება ახალ, ცალკე გვერდზე, ნაშრომის ბოლოს. გვერდის ზედა, ცენტრალურ ნაწილში უნდა ეწეროს სათაური: Works Cited. საყურადღებოა, რომ ეს სათაური არ უნდა იყოს დახრილი (italic), გამუქებული (bold), ხაზგასმული ან ბრჭყალებში ჩასმული. მთელი გვერდი, ისევე როგორც დანარჩენი ნაშრომი, უნდა იყოს ორმაგი ინტერვალით და აკრეფილი 12 ზომის, კარგად წაკითხვადი შრიფტით, როგორიცაა Times New Roman. გვერდის ყველა მინდორი (ზედა, ქვედა, მარცხენა, მარჯვენა) 1 ინჩი (2.54 სმ) უნდა იყოს.
ყველაზე მთავარი კი წყაროების დალაგება და შეწევაა. ჩანაწერები უნდა დალაგდეს ანბანური თანმიმდევრობით ავტორის გვარის მიხედვით. თუ წყაროს ავტორი არ ჰყავს, მაშინ ანბანში მის ადგილს სათაურის პირველი სიტყვა იკავებს (არტიკლები „A“, „An“, „The“ მხედველობაში არ მიიღება). თითოეულ ჩანაწერს უნდა ჰქონდეს „ჩამოკიდებული შეწევა“ (hanging indent). ეს ნიშნავს, რომ ციტატის პირველი ხაზი იწყება მინდვრიდან, ხოლო მეორე და ყველა მომდევნო ხაზი 0.5 ინჩით (დაახლოებით 1.27 სმ) არის შეწეული. ეს ვიზუალურად აადვილებს ერთი ჩანაწერის მეორისგან გარჩევას.
Google Docs-ში ჩამოკიდებული შეწევის (Hanging Indent) დასაყენებლად მონიშნეთ თქვენი ციტატები, შემდეგ მენიუში აირჩიეთ: Format → Align & indent → Indentation options. გამოსულ ფანჯარაში, „Special indent“ ველში, აირჩიეთ Hanging და დარწმუნდით, რომ მნიშვნელობა 0.5-ზეა დაყენებული.
როგორ ხდება ონლაინ წყაროების ციტირება MLA ფორმატში?
ონლაინ წყაროების ციტირებისას MLA-ს ფორმატით, უპირატესობა DOI-ს (ციფრული ობიექტის იდენტიფიკატორი) ენიჭება. თუ ის არ არსებობს, გამოიყენება URL. MLA-ს მე-9 გამოცემის რეკომენდაციით, უმჯობესია სრული URL-ის მითითება (https://-ის ჩათვლით). წვდომის თარიღის მითითება კი სავალდებულო აღარაა, თუმცა ცვალებადი შინაარსის საიტებისთვის (მაგ. ვიკიპედია) მაინც რეკომენდებულია.
ერთ-ერთი მთავარი წესია DOI-ს (Digital Object Identifier) უპირატესობის მინიჭება. თუ სამეცნიერო სტატიას ან სხვა ონლაინ დოკუმენტს აქვს DOI, ის ყოველთვის უნდა გამოიყენოთ URL-ის ნაცვლად. DOI არის უნიკალური კოდი, რომელიც წყაროს მუდმივად აქვს მინიჭებული, მაშინაც კი, თუ ვებგვერდის მისამართი შეიცვლება. ეს მას ბევრად უფრო სტაბილურს ხდის, ვიდრე ჩვეულებრივი URL.
როდესაც URL-ის გამოყენება გიწევთ, MLA-ს მე-9 გამოცემის წესების თანახმად, ციტატის ბოლოს უნდა მიუთითოთ სრული მისამართი, https://-ის ჩათვლით. ეს მკითხველს წყაროს პოვნას უადვილებს. თითოეული ციტატა, URL-ის შემცველიც, უნდა დასრულდეს წერტილით.
კიდევ ერთი საყურადღებო ნიუანსია წვდომის თარიღი (Date of Access). MLA-ს უახლესი გამოცემა მის მითითებას სავალდებულოდ აღარ თვლის. თუმცა, მისი დამატება რეკომენდებულია იმ წყაროებისთვის, რომელთა შინაარსიც შეიძლება შეიცვალოს. მაგალითად, თუ თქვენ ციტირებთ ინფორმაციას ვიკიპედიის სტატიიდან, ახალი ამბების საიტის მთავარი გვერდიდან ან ფორუმიდან, წვდომის თარიღის მითითება მკითხველს აჩვენებს, თუ როგორი იყო გვერდის შინაარსი თქვენი ნახვის მომენტში. ფორმატი მარტივია: Accessed 15 Oct. 2023.
ზოგადი წესით, Works Cited გვერდზე ბმულები არ უნდა იყოს აქტიური (ანუ ლურჯი და ხაზგასმული). ტექსტურმა რედაქტორებმა, როგორიცაა Word ან Google Docs, შეიძლება ავტომატურად გაააქტიურონ ისინი. სასურველია, ეს ფუნქცია გამორთოთ. თუმცა, ზოგიერთ ლექტორს შეიძლება ურჩევნია, რომ ელექტრონულად ჩაბარებულ ნაშრომში ბმულები აქტიური იყოს, ამიტომ უმჯობესია, ეს დეტალი წინასწარ დააზუსტოთ.
ხშირად დასმული კითხვები
რა არის MLA Works Cited გვერდი და რატომ არის ის საჭირო?
Works Cited გვერდი არის ნაშრომის ბოლოს მოთავსებული სია, სადაც ანბანური თანმიმდევრობით ჩამოთვლილია ყველა წყარო, რომელიც ტექსტში ახსენეთ ან ციტირება გააკეთეთ. ის აუცილებელია პლაგიატის თავიდან ასაცილებლად და მკითხველისთვის საშუალების მისაცემად, რომ გადაამოწმოს თქვენ მიერ გამოყენებული მასალები.
როგორ უნდა იყოს ფორმატირებული Works Cited გვერდი?
Works Cited გვერდი უნდა იწყებოდეს ახალ ფურცელზე. მთელი გვერდი, სათაურის ჩათვლით, უნდა იყოს ორმაგი ინტერვალით. გამოიყენეთ 12 ზომის Times New Roman (ან მსგავსი) შრიფტი. გვერდის ყველა მინდორი (ზედა, ქვედა, მარცხენა, მარჯვენა) 1 ინჩი (2.54 სმ) უნდა იყოს.
როგორ დავალაგო წყაროები Works Cited სიაში?
წყაროები უნდა დალაგდეს ანბანური თანმიმდევრობით ავტორის გვარის მიხედვით. თუ წყაროს ავტორი არ ჰყავს, სიაში მის ადგილს სათაურის პირველი სიტყვა იკავებს (არტიკლები, როგორიცაა „A“, „An“ ან „The“, მხედველობაში არ მიიღება).
რა არის „ჩამოკიდებული შეწევა“ (hanging indent) და როგორ დავაყენო ის?
ჩამოკიდებული შეწევა ნიშნავს, რომ ციტატის პირველი ხაზი სრულად გასწორებულია მარცხნივ, ხოლო მომდევნო ხაზები 0.5 ინჩით (1.27 სმ) არის შეწეული. Google Docs-ში მის დასაყენებლად აირჩიეთ Format > Align & indent > Indentation Options და „Special indent“ ველში მიუთითეთ „Hanging“.
რა ელემენტები უნდა შევიდეს MLA Works Cited ჩანაწერში?
MLA-ს მე-9 გამოცემის მიხედვით, სრული ჩანაწერი ცხრა ძირითადი ელემენტისგან შედგება: ავტორი, წყაროს სათაური, კონტეინერის სათაური, სხვა კონტრიბუტორები, ვერსია, ნომერი, გამომცემელი, გამოქვეყნების თარიღი და ადგილმდებარეობა (მაგ., გვერდის ნომერი ან URL). თქვენ ავსებთ მხოლოდ იმ ველებს, რომლებიც თქვენს წყაროს გააჩნია.
როდის უნდა გამოვიყენო DOI და როდის URL ონლაინ წყაროებისთვის?
თუ ონლაინ წყაროს, მაგალითად, სამეცნიერო სტატიას, აქვს DOI (ციფრული ობიექტის იდენტიფიკატორი), ის ყოველთვის უნდა გამოიყენოთ URL-ის ნაცვლად, რადგან უფრო სტაბილური იდენტიფიკატორია. URL გამოიყენება ყველა სხვა ონლაინ წყაროსთვის, რომელსაც DOI არ გააჩნია.
როდის არის საჭირო წვდომის თარიღის (Date of Access) მითითება?
წვდომის თარიღის მითითება სავალდებულო არ არის, მაგრამ რეკომენდებულია იმ ონლაინ წყაროებისთვის, რომელთა შინაარსიც შეიძლება დროთა განმავლობაში შეიცვალოს. ასეთებია, მაგალითად, ვიკიპედიის გვერდები, ახალი ამბების საიტები, ბლოგები ან ფორუმები. ეს აჩვენებს, თუ როგორი იყო შინაარსი თქვენი ნახვის მომენტში.
აკადემიური წერისა და ციტირების პროცესის გასამარტივებლად, შეგიძლიათ გამოიყენოთ ქართულენოვანი ხელოვნური ინტელექტის მქონე ინსტრუმენტებიც, როგორიცაა referati.ai.
