რა სიახლეებია ჩიკაგოს ციტირების სტილის უახლეს გამოცემაში?

ჩიკაგოს სტილის სახელმძღვანელოს (Chicago Manual of Style, შემოკლებით CMOS) მე-17 გამოცემამ ციტირების პროცესის გასამარტივებლად რამდენიმე საინტერესო ცვლილება დანერგა. ერთ-ერთი მთავარი სიახლე ისაა, რომ წიგნის ციტირებისას ბიბლიოგრაფიაში გამოცემის ადგილის (ქალაქის) მითითება სავალდებულო აღარ არის.

კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი ცვლილება რედაქტირებულ წიგნში გამოქვეყნებულ თავს ან სტატიას ეხება. თუ ადრე ბიბლიოგრაფიაში ამ თავის გვერდების დიაპაზონის მითითება აუცილებელი იყო, ახლა ესეც ნებაყოფლობითია. რა თქმა უნდა, სქოლიოში ან ტექსტშიდა ციტირებისას კონკრეტული გვერდი, საიდანაც ინფორმაცია მოგყავთ, კვლავ ზუსტად უნდა მიუთითოთ.

განახლდა წესიც აღმოსავლური სახელების ციტირების შესახებ. თუ ავტორს აქვს გვარი, რომელიც სახელზე წინ იწერება (მაგალითად, კორეული, ჩინური ან იაპონური სახელები), ბიბლიოგრაფიაში მისი სახელის შემდეგ მძიმე აღარ დაისმება. მაგალითად, თუ ავტორია Liu Xinwu, ჩანაწერი იქნება „Liu Xinwu“, და არა „Liu, Xinwu“. ეს ცვლილება კულტურული სპეციფიკის უკეთ გათვალისწინებას ემსახურება.

როგორ უნდა დავაციტიროთ ონლაინ და ელექტრონული წყაროები?

ციფრულ ეპოქაში ონლაინ წყაროების სწორად ციტირება განსაკუთრებით აქტუალურია. ჩიკაგოს სტილის მთავარი მოთხოვნაა, რომ ნებისმიერი ონლაინ წყაროსთვის საცნობარო სიაში მითითებული იყოს URL მისამართი ან DOI (Digital Object Identifier) ნომერი. DOI უნიკალური იდენტიფიკატორია, რომელიც სამეცნიერო სტატიებს ენიჭება და უცვლელი რჩება, URL-ისგან განსხვავებით. ამიტომ, თუ წყაროს ორივე აქვს, უპირატესობა ყოველთვის DOI-ს მიანიჭეთ.

თუ თქვენს მიერ გამოყენებულ ონლაინ დოკუმენტს გამოცემის თარიღი არ აქვს, ამის აღსანიშნავად გამოიყენება აბრევიატურა „n.d.“ (ინგლ. no date). მაგალითად, Author-Date სისტემაში ტექსტშიდა ციტირება ასე გამოიყურება: (ავტორი, n.d.).

ონლაინ წყაროების ციტირებისას ასევე საყურადღებოა წვდომის თარიღის მითითების საკითხი. ეს მხოლოდ მაშინ არის აუცილებელი, თუ წყაროს შინაარსი დროთა განმავლობაში შეიძლება შეიცვალოს (მაგალითად, ვიკიპედიის სტატია ან მუდმივად განახლებადი ბლოგი). სტაბილური პუბლიკაციებისთვის, როგორიცაა ონლაინ ჟურნალის სტატია, წვდომის თარიღი, როგორც წესი, საჭირო არ არის.

რა წესები მოქმედებს მრავალავტორიანი და არაპირდაპირი წყაროების ციტირებისას?

აკადემიურ ნაშრომზე მუშაობისას ხშირად შეხვდებით წყაროებს, რომლებსაც რამდენიმე ავტორი ჰყავს, ან ისეთ შემთხვევებს, როდესაც ორიგინალ წყაროზე წვდომა არ გაქვთ. ჩიკაგოს სტილს ასეთი შემთხვევებისთვისაც მკაფიო წესები აქვს. თუ წყაროს ორი ან სამი ავტორი ჰყავს, ტექსტშიც და ბიბლიოგრაფიაშიც ყველა მათგანი უნდა მიუთითოთ.

სირთულე იწყება ოთხი ან მეტი ავტორის შემთხვევაში. Author-Date სისტემაში, ტექსტში იწერება მხოლოდ პირველი ავტორის გვარი, რასაც ლათინური აბრევიატურა „et al.“ მოსდევს (ნიშნავს „და სხვები“). რაც შეეხება ბიბლიოგრაფიას, თუ ავტორების რაოდენობა ათამდეა, ყველა უნდა ჩამოთვალოთ. თუ ათზე მეტია, მიუთითებთ პირველ შვიდ ავტორს და შემდეგ წერთ „et al.“.

განსაკუთრებით საყურადღებოა არაპირდაპირი, ანუ მეორეული წყაროების საკითხი. ჩიკაგოს სტილი პირდაპირ გვირჩევს, თავი ავარიდოთ ასეთ ციტირებას და ყოველთვის ვეცადოთ ორიგინალი წყაროს მოძიებას. თუმცა, თუ პირველწყარო დაკარგულია, მიუწვდომელია ან უცხო ენაზეა, მაშინ დასაშვებია მეორეული წყაროს გამოყენება. ამ შემთხვევაში, სქოლიოში ან ტექსტში უნდა მიუთითოთ როგორც ორიგინალი, ისე მეორეული წყარო, მაგალითად: „როიგის კვლევა (ციტირებულია უოლკერში 2008) აჩვენებს...“

ხშირად დასმული კითხვები

რომელია Chicago სტილის ციტირების ორი ძირითადი სისტემა?

ჩიკაგოს სტილს ორი სისტემა აქვს: Notes-Bibliography (სქოლიო და ბიბლიოგრაფია), რომელიც ჰუმანიტარულ მეცნიერებებში გამოიყენება და ტექსტშიდა ციტირებისთვის სქოლიოებს იყენებს; და Author-Date (ავტორი-თარიღი), რომელიც სოციალურ და საბუნებისმეტყველო მეცნიერებებშია გავრცელებული და ციტირებას ტექსტში, ფრჩხილებში აკეთებს.

აუცილებელია თუ არა წიგნის ციტირებისას გამოცემის ადგილის მითითება?

არა. ჩიკაგოს სტილის მე-17 გამოცემის მიხედვით, ბიბლიოგრაფიაში წიგნის გამოცემის ქალაქის მითითება სავალდებულო აღარ არის. ასევე, რედაქტირებულ კრებულში გამოქვეყნებული თავის ციტირებისას, ბიბლიოგრაფიაში გვერდების დიაპაზონის მითითებაც ნებაყოფლობითია, თუმცა ტექსტში კონკრეტული გვერდი მაინც უნდა მიუთითოთ.

როგორ მოვიქცე, თუ წყაროს გამოცემის თარიღი არ აქვს?

თუ წყაროს გამოცემის თარიღი უცნობია, თარიღის ნაცვლად უნდა გამოიყენოთ აბრევიატურა „n.d.“ (no date). მაგალითად, Author-Date სისტემაში ციტირება იქნება (ჯაფარიძე, n.d.). ეს მკითხველს აცნობებს, რომ თარიღი გამიზნულად არ არის გამოტოვებული.

როდის უნდა მივუთითო DOI ან URL ონლაინ წყაროების ციტირებისას?

ონლაინ წყაროების ციტირებისას ყოველთვის უნდა მიუთითოთ URL (ვებგვერდის მისამართი) ან DOI (Digital Object Identifier). თუ წყაროს ორივე აქვს, უპირატესობა მიანიჭეთ DOI-ს, რადგან ის მუდმივი და უცვლელი იდენტიფიკატორია, განსხვავებით URL-ისგან, რომელიც შეიძლება შეიცვალოს.

როგორ ხდება ჟურნალის სტატიის ციტირება, რომელსაც ოთხზე მეტი ავტორი ჰყავს?

Author-Date სისტემაში, თუ სტატიას ოთხი ან მეტი ავტორი ჰყავს, ტექსტში მიუთითებთ მხოლოდ პირველი ავტორის გვარს და ამატებთ „et al.“. მაგალითად, (სნაიდერი et al., 2025). ბიბლიოგრაფიაში კი, თუ ავტორების რიცხვი ათამდეა, ყველა უნდა ჩამოთვალოთ.

როდის არის დასაშვები არაპირდაპირი წყაროს ციტირება?

არაპირდაპირი ციტირება დასაშვებია მხოლოდ მაშინ, როცა პირველწყარო მიუწვდომელია (დაკარგულია, იშვიათი გამოცემაა და ა.შ.). ამ დროს ტექსტში უნდა აღნიშნოთ, რომ ინფორმაცია მოგყავთ სხვა ავტორის ნაშრომიდან. მაგალითად: „ივანიშვილის კვლევა (ციტირებულია ჯაფარიძის მიერ 2020) ცხადყოფს, რომ...“.

სად ვნახო ჩიკაგოს სტილის ციტირების სრული სახელმძღვანელო?

ყველაზე სრულყოფილი და სანდო რესურსი თავად Chicago Manual of Style-ის ოფიციალური ვებგვერდია. აქ ნახავთ დეტალურ მაგალითებს ყველა ტიპის წყაროსთვის, როგორც Notes-Bibliography, ისე Author-Date სისტემისთვის. ასევე, სასარგებლოა სხვადასხვა უნივერსიტეტის ბიბლიოთეკების მიერ შექმნილი ონლაინ გზამკვლევები.

თუ აკადემიურ ტექსტებზე მუშაობთ და გსურთ, ციტირების ტექნიკური დეტალების ნაცვლად შინაარსზე იყოთ კონცენტრირებული, სცადეთ referati.ai. ეს ხელოვნურ ინტელექტზე დაფუძნებული პლატფორმა დაგეხმარებათ, წყაროები სწრაფად და ჩიკაგოს სტილის წესების სრული დაცვით დააფორმატოთ.