მანიფესტის პირველი თავი, „ბურჟუები და პროლეტარები“, ცნობილი დებულებით იწყება: „დღემდე არსებული ყველა საზოგადოების ისტორია არის კლასთა ბრძოლის ისტორია.“ მარქსის აზრით, ისტორიის ყველა ეტაპზე არსებობდა მჩაგვრელი და დაჩაგრული კლასები (თავისუფალი და მონა, პატრიცი და პლებეი, ბატონი და ყმა), რომელთა ბრძოლაც ან საზოგადოების რევოლუციური გარდაქმნით, ან მათი საერთო დაღუპვით სრულდებოდა.

ბურჟუაზიამ, მარქსის შეფასებით, ისტორიაში „უაღრესად რევოლუციური როლი შეასრულა.“ მან დაანგრია ფეოდალური და პატრიარქალური ურთიერთობები და მათ ნაცვლად მხოლოდ „გაშიშვლებული ინტერესი“ და „უსულგულო „ნაღდად გადახდა“ დატოვა. მან ექიმი, იურისტი, პოეტი და მეცნიერი „სასყიდლით მომუშავე დაქირავებულ მუშებად“ აქცია, ხოლო ოჯახური ურთიერთობები წმინდა ფულად კავშირებზე დაიყვანა. წარმოების იარაღების მუდმივი რევოლუციონირებით, ბურჟუაზიამ შექმნა მსოფლიო ბაზარი, წარმოება და მოხმარება კოსმოპოლიტური გახადა და მთელი მსოფლიო საკუთარ ხატად შექმნა.

თუმცა, სწორედ ეს განვითარება ქმნის ბურჟუაზიის კრიზისს. პერიოდული სავაჭრო კრიზისები, რომლებიც „ჭარბწარმოების ეპიდემიითაა“ გამოწვეული, საფრთხეს უქმნის მთელ სისტემას. ბურჟუაზიული ურთიერთობები ზედმეტად ვიწრო ხდება იმ სიმდიდრის დასატევად, რომელსაც თავადვე ქმნის. მარქსი წერს: „იარაღი, რომლითაც ბურჟუაზიამ ფეოდალიზმი დაამხო, ახლა თვით ბურჟუაზიის წინააღმდეგ მიიმართება.“ ამ იარაღის მატარებლები კი პროლეტარები არიან, რომელთა რიცხვი და ორგანიზებულობაც მრეწველობის განვითარებასთან ერთად იზრდება.

საბოლოოდ, ბურჟუაზია უუნარო ხდება, იბატონოს, რადგან „მას არ შესწევს უნარი უზრუნველყოს თავისი მონისათვის არსებობის მონური დონეც კი.“ მსხვილი მრეწველობის განვითარება მას ფეხქვეშ აცლის საფუძველს. ამიტომ, მარქსის დასკვნით, ბურჟუაზია „უწინარეს ყოვლისა თავის საკუთარ მესაფლავეებს წარმოშობს. მისი დაღუპვა და პროლეტარიატის გამარჯვება ერთნაირად გარდაუვალია.“

რა არის კომუნისტების მიზანი და როგორ უსწორდებიან ისინი კრიტიკას?

კომუნისტების უმთავრესი მიზანია პროლეტარიატის კლასად ჩამოყალიბება, ბურჟუაზიის ბატონობის დამხობა და პოლიტიკური ძალაუფლების მოპოვება. მათი თეორიის არსი ერთ ფრაზამდე დაიყვანება: „კერძო საკუთრების მოსპობა“, რაც გულისხმობს ბურჟუაზიული საკუთრების გაუქმებას — იმ კერძო საკუთრებისა, რომელიც კლასობრივ ექსპლუატაციას ემყარება, და არა პიროვნულის, შრომით მოპოვებულის.

მანიფესტის მეორე თავში, „პროლეტარები და კომუნისტები“, მარქსი განმარტავს, რომ კომუნისტები არ არიან ცალკე პარტია, რომელიც სხვა მუშათა პარტიებს უპირისპირდება. ისინი პროლეტარიატის ყველაზე გამბედავი და თეორიულად ყველაზე შორსმჭვრეტელი ნაწილია, რომელსაც მოძრაობის საერთო მიზნები ესმის.

კომუნისტების თეორიის მთავარი დებულება – კერძო საკუთრების მოსპობა – ხშირად არასწორად ესმით. მარქსი ხაზს უსვამს, რომ საუბარია ბურჟუაზიული კერძო საკუთრების გაუქმებაზე და არა იმ პიროვნული, შრომით შეძენილი საკუთრების, რომელსაც კაპიტალიზმი ისედაც სპობს წვრილი მწარმოებლებისთვის. ეს საკუთრება, ანუ კაპიტალი, საზოგადოებრივი პროდუქტია, რომელიც დაქირავებული შრომის ექსპლუატაციით იქმნება. კომუნისტებს სურთ, მოისპოს საკუთრების ის ფორმა, რომელიც უმრავლესობის უსაკუთრებას გულისხმობს.

მარქსი ასევე პასუხობს ბურჟუაზიის სხვა ბრალდებებს:

• პიროვნებისა და თავისუფლების მოსპობა: ბურჟუაზია პიროვნებასა და თავისუფლებაში გულისხმობს მხოლოდ ბურჟუას და ვაჭრობის თავისუფლებას. კომუნისტებს სურთ, მოისპოს ეს კლასობრივი პიროვნება და ექსპლუატაციაზე დამყარებული თავისუფლება.
• ოჯახის მოსპობა: ბურჟუაზიული ოჯახი კაპიტალს ეფუძნება და მისი დამატებაა პროლეტართა იძულებითი უოჯახობა და პროსტიტუცია. კაპიტალის გაქრობასთან ერთად, ეს ფორმაც გაქრება.
• ცოლების გაერთფეროვნება: მარქსი ამ ბრალდებას ფარისევლობად მიიჩნევს, რადგან ბურჟუაზიული ქორწინება ისედაც „საზიარო ცოლობას“ წარმოადგენს. კომუნისტებს სურთ, მოისპოს ქალის მდგომარეობა, როგორც წარმოების უბრალო იარაღისა.
• სამშობლოს მოსპობა: მარქსის ცნობილი ფრაზით, „მუშებს არა აქვთ სამშობლო.“ პროლეტარიატის ბატონობა დააჩქარებს ეროვნული დაპირისპირებების გაქრობას, რადგან ერთი ერის მიერ მეორის ექსპლუატაციაც კლასობრივი ჩაგვრის ნაწილია.

პროლეტარული რევოლუციის პირველი ნაბიჯი დემოკრატიის მოპოვება და პროლეტარიატის გაბატონებულ კლასად გადაქცევაა. ამის შემდეგ, პროლეტარიატი თავის პოლიტიკურ ბატონობას წარმოების საშუალებების სახელმწიფოს ხელში ცენტრალიზაციისთვის გამოიყენებს.

საბოლოო მიზანია კლასობრივი განსხვავებების მოსპობა. როცა წარმოება ასოცირებულ პიროვნებათა ხელში გადავა, საჯარო ძალაუფლება პოლიტიკურ ხასიათს დაკარგავს. ძველი ბურჟუაზიული საზოგადოების ადგილს დაიკავებს „ასოციაცია, სადაც თვითეულის თავისუფალი განვითარება ყველას თავისუფალი განვითარების პირობაა.“

როგორ აკრიტიკებს მარქსი სხვა სოციალისტურ მიმდინარეობებს?

მარქსი მწვავედ აკრიტიკებს სოციალიზმის სხვა ფორმებს და მათ სამ მთავარ კატეგორიად ყოფს: რეაქციული, კონსერვატიული (ბურჟუაზიული) და კრიტიკულ-უტოპიური. მისთვის ეს მიმდინარეობები ფეოდალური, წვრილბურჟუაზიული ან ბურჟუაზიული ინტერესების შენიღბვის მცდელობაა, რომლებიც კლასობრივი ბრძოლის რეალურ დინამიკას უგულებელყოფენ.

მანიფესტის მესამე თავი სოციალისტური და კომუნისტური ლიტერატურის ანალიზს ეძღვნება. მარქსი და ენგელსი ამ ლიტერატურას რამდენიმე ჯგუფად ყოფენ:

მეორე კატეგორიაა კონსერვატიული, ანუ ბურჟუაზიული, სოციალიზმი. ამ მიმდინარეობის წარმომადგენლებს (ეკონომისტებს, ფილანტროპებს) სურთ ბურჟუაზიული საზოგადოების შენარჩუნება, მაგრამ მისი უარყოფითი შედეგების გარეშე. მათ სურთ „ბურჟუაზია უპროლეტარიატოდ“. ისინი მუშებს მოუწოდებენ, უარი თქვან რევოლუციურ ბრძოლაზე და დაკმაყოფილდნენ ადმინისტრაციული რეფორმებით, რომლებიც კაპიტალისა და დაქირავებული შრომის ურთიერთობას ხელუხლებელს ტოვებს. მარქსის ირონიული დასკვნით, ამ სოციალიზმის არსი ისაა, რომ „ბურჟუები ბურჟუები არიან – მუშათა კლასის ინტერესებისათვის.“

მესამე კატეგორიაა კრიტიკულ-უტოპიური სოციალიზმი და კომუნიზმი, რომელსაც სენ-სიმონი (Henri de Saint-Simon), ფურიე (Charles Fourier) და ოუენი (Robert Owen) წარმოადგენენ. ეს მოაზროვნეები კლასობრივ ანტაგონიზმს ხედავდნენ, თუმცა პროლეტარიატის ისტორიულ როლს ვერ აცნობიერებდნენ. ისინი ეძებდნენ სოციალურ კანონებს და ქმნიდნენ ფანტასტიკურ გეგმებს იდეალური საზოგადოების შესაქმნელად, რასაც მშვიდობიანი გზით, მცირე ექსპერიმენტებით ცდილობდნენ. მიუხედავად იმისა, რომ მათი ნაწერები კრიტიკულ ელემენტებს შეიცავს, ისტორიის განვითარებასთან ერთად მათი იდეები რეაქციულ სექტანტობად იქცა, რადგან ისინი კლასობრივი ბრძოლის დაჩლუნგებასა და წინააღმდეგობების შერიგებას ცდილობდნენ.

როგორია კომუნისტების საბოლოო სტრატეგია და მოწოდება?

კომუნისტები მხარს უჭერენ ყველა რევოლუციურ მოძრაობას არსებული წყობის წინააღმდეგ, თუმცა ყველგან მთავარ საკითხად საკუთრების პრობლემას აყენებენ. მათი სტრატეგიაა, მოიძიონ მოკავშირეები და პროლეტარიატში გააღვივონ მტრული დაპირისპირების შეგნება, რაც საბოლოოდ მთელი საზოგადოებრივი წყობის ძალადობრივი გზით დამხობას ისახავს მიზნად.

მანიფესტის ბოლო თავში მარქსი კომუნისტების პრაქტიკულ პოლიტიკას აყალიბებს სხვადასხვა ოპოზიციურ პარტიებთან მიმართებით. ისინი იბრძვიან მუშათა კლასის უახლოესი მიზნებისთვის, მაგრამ ამავდროულად მოძრაობის მომავალსაც იცავენ.

• საფრანგეთში ისინი უერთდებიან სოციალისტურ-დემოკრატიულ პარტიას.
• შვეიცარიაში მხარს უჭერენ რადიკალებს.
• პოლონეთში იმ პარტიას, რომელიც აგრარულ რევოლუციას ეროვნული განთავისუფლების პირობად მიიჩნევს.
• გერმანიას განსაკუთრებულ ყურადღებას აქცევენ, რადგან იქ ბურჟუაზიული რევოლუციის წინადღეა. კომუნისტები ამ რევოლუციაში ბურჟუაზიასთან ერთად იბრძოლებენ აბსოლუტიზმის წინააღმდეგ, მაგრამ ამავე დროს, მუშებში გააღვივებენ „ნათელ შეგნებას ბურჟუაზიასა და პროლეტარიატს შორის არსებული მტრული დაპირისპირების შესახებ.“ გერმანიის ბურჟუაზიული რევოლუცია, მარქსის აზრით, შეიძლება პროლეტარული რევოლუციის „უშუალო პროლოგი“ გახდეს.

კომუნისტებს სამარცხვინოდ მიაჩნიათ თავიანთი შეხედულებებისა და განზრახვების დამალვა. ისინი აშკარად აცხადებენ, რომ მიზნების მიღწევა შესაძლებელია „მხოლოდ მთელი არსებული საზოგადოებრივი წყობილების ძალდატანებით დამხობის გზით.“

მანიფესტი სრულდება ისტორიული მოწოდებით, რომელიც მთელი მსოფლიოს პროლეტარიატს აერთიანებს: „დაე, გაბატონებული კლასები ძრწოდნენ კომუნისტური რევოლუციის შიშით. მასში პროლეტარები არაფერს დაკარგავენ გარდა თავიანთი ბორკილებისა. შეიძენენ კი მთელ ქვეყნიერებას. პროლეტარებო ყველა ქვეყნისა, შეერთდით!“

ხშირად დასმული კითხვები

რა არის ისტორიის მატერიალისტური კონცეფცია?

ისტორიის მატერიალისტური კონცეფციის თანახმად, საზოგადოების საფუძველია მატერიალური წარმოების წესი. ტექსტის მიხედვით, „ადამიანთა ბუნება დამოკიდებულია მატერიალურ მდგომარეობაზე, რაც განსაზღვრავს მათ წარმოებას.“ იდეები, პოლიტიკა და კულტურა ამ მატერიალური ბაზისის ზედნაშენია და მასთან ერთად იცვლება.

რატომ არის ბურჟუაზია „რევოლუციური“ კლასი?

ბურჟუაზია რევოლუციურია, რადგან მან დაამსხვრია ფეოდალური საზოგადოებრივი წყობა, მოახდინა წარმოების იარაღების მუდმივი მოდერნიზაცია და შექმნა მსოფლიო ბაზარი. ამ პროცესში მან გაანადგურა ძველი, პატრიარქალური ურთიერთობები და საფუძველი ჩაუყარა წარმოების უპრეცედენტო ზრდას, თუმცა ამითვე შექმნა პირობები საკუთარი განადგურებისთვისაც.

სურთ თუ არა კომუნისტებს ყველა სახის საკუთრების მოსპობა?

არა, კომუნისტების მიზანია კონკრეტულად ბურჟუაზიული კერძო საკუთრების გაუქმება და არა ზოგადად საკუთრების მოსპობა. ტექსტის თანახმად, ისინი იმ საკუთრებას (კაპიტალს) ეხებიან, რომელიც კლასობრივ ექსპლუატაციასა და სხვისი შრომის მისაკუთრებას ემსახურება, და არა შრომით მოპოვებულ პირად საკუთრებას.

რა ბედი ეწევა ოჯახსა და ეროვნებას კომუნიზმში?

მარქსის აზრით, თანამედროვე ბურჟუაზიული ოჯახი კაპიტალზეა დაფუძნებული და კაპიტალის გაქრობასთან ერთად ისიც გაქრება. რაც შეეხება ეროვნებას, პროლეტარიატის ბატონობა და მსოფლიო ბაზარი დააჩქარებს ეროვნული დაპირისპირებების გაქრობას, რადგან ერთი ერის მიერ მეორის ჩაგვრა კლასობრივი ჩაგვრის ნაწილია.

რით განსხვავდება მარქსის კომუნიზმი უტოპიური სოციალიზმისგან?

უტოპიური სოციალისტები (სენ-სიმონი, ფურიე, ოუენი) კლასობრივ წინააღმდეგობებს ხედავდნენ, მაგრამ უარყოფდნენ პროლეტარიატის რევოლუციურ როლს და საზოგადოების გარდაქმნას მშვიდობიანი გზით, ფანტასტიკური გეგმებისა და ექსპერიმენტების საშუალებით ცდილობდნენ. მარქსის კომუნიზმი კი მეცნიერულია, რადგან ის ისტორიული და ეკონომიკური ანალიზის შედეგია და გამოსავალს კლასობრივ ბრძოლასა და პროლეტარულ რევოლუციაში ხედავს.

რა არის კომუნისტური რევოლუციის საბოლოო მიზანი?

საბოლოო მიზანია უკლასო საზოგადოების შექმნა, სადაც საჯარო ძალაუფლება პოლიტიკურ ხასიათს დაკარგავს. ძველი ბურჟუაზიული საზოგადოების ადგილს დაიკავებს „ასოციაცია, სადაც თვითეულის თავისუფალი განვითარება ყველას თავისუფალი განვითარების პირობაა.“

თუკი კარლ მარქსის მსგავსი მოაზროვნეების იდეების საფუძვლიანი შესწავლა და აკადემიური ნაშრომების მომზადება გჭირდებათ, სცადეთ referati.ai — ხელოვნური ინტელექტი ქართულ ენაზე აკადემიური წერისთვის.