რა დეტალები უნდა გავითვალისწინო Chicago-ს სტილში ციტირებისას?

Chicago-ს „შენიშვნები და ბიბლიოგრაფიის“ სისტემაში წყაროს პირველად მოხსენიებისას სქოლიოში სრული ინფორმაცია უნდა მიუთითოთ, განმეორებისას კი შემოკლებულ ფორმას იყენებთ. მაგალითად, სტილის უახლეს, მე-17 გამოცემაში ლათინური ტერმინი „ibid.“ (იგივე წყარო) ნაკლებად რეკომენდებულად ითვლება.

მოდით, უფრო დეტალურად განვიხილოთ რამდენიმე წესი. როდესაც წყაროს პირველად ახსენებთ „შენიშვნებისა და ბიბლიოგრაფიის“ სისტემაში, სქოლიო სრულყოფილი უნდა იყოს: ავტორის სახელი და გვარი, წიგნის/სტატიის სრული სათაური, გამოცემის ადგილი, გამომცემლობა და გამოცემის წელი.

რაც შეეხება რამდენიმე ავტორს, თუ ნაშრომს ორი ან სამი ავტორი ჰყავს, სქოლიოსა და ბიბლიოგრაფიაში ყველა მათგანს ვწერთ. თუმცა, თუ ავტორების რიცხვი ოთხი ან მეტია, სქოლიოში მხოლოდ პირველი ავტორის სახელი და გვარი იწერება, რასაც მოჰყვება „et al.“ (ლათინურად „და სხვები“). ბიბლიოგრაფიაში კი ყველა ავტორის ჩამოთვლაა საჭირო. „ავტორი-თარიღის“ სისტემაში კი, თუ ავტორი სამზე მეტია, ტექსტშივე პირველი ავტორის გვარსა და „et al.“-ს ვიყენებთ.

როგორ დავაფორმატო ბიბლიოგრაფია და სქოლიოები Chicago-ს სტილში?

ბიბლიოგრაფიასა და სქოლიოებს შორის ფორმატირების მთავარი განსხვავება შეწევის სტილი და დალაგების წესია. ბიბლიოგრაფია იყენებს „ჩამოკიდებულ შეწევას“ (hanging indent) და ანბანურადაა დალაგებული, სქოლიოები კი — „პირველი ხაზის შეწევას“ (first-line indent) და რიცხობრივი თანმიმდევრობითაა განლაგებული.

ბიბლიოგრაფია, რომელიც ნაშრომის ბოლოში იწერება, შეიცავს ყველა გამოყენებული წყაროს სრულ ჩამონათვალს და ანბანურადაა დალაგებული ავტორების გვარების მიხედვით. მისი მთავარი ვიზუალური მახასიათებელია ჩამოკიდებული შეწევა (hanging indent). ეს ნიშნავს, რომ ჩანაწერის პირველი ხაზი სრულ სიგრძეზეა, ხოლო მომდევნო ხაზები მარცხნიდან დაახლოებით 0.5 ინჩით (1.27 სმ) არის შეწეული.

სქოლიოები, რომლებიც გვერდის ბოლოშია განთავსებული, სულ სხვა პრინციპით მუშაობს. აქ გამოიყენება პირველი ხაზის შეწევა (first-line indent), ანუ პირიქით – პირველი ხაზია შეწეული, დანარჩენი კი ჩვეულებრივად იწყება. სქოლიოები დალაგებულია რიცხობრივი თანმიმდევრობით (1, 2, 3...), იმის მიხედვით, თუ სად გამოჩნდა პირველად ტექსტში, და არა ანბანურად.

ქვემოთ მოცემული ცხრილი ამ განსხვავებებს ნათლად აჩვენებს:

ამ წესების ზუსტი დაცვა თქვენს ნაშრომს პროფესიონალურ და აკადემიურად გამართულ იერს მისცემს.

როგორ მოვიქცე, თუ წყაროს ინფორმაცია აკლია ან ონლაინ არის?

თუ წყაროს გამოცემის თარიღი უცნობია, გამოიყენეთ აბრევიატურა „n.d.“ (no date). ონლაინ წყაროების უმეტესობისთვის, როგორიცაა ვებგვერდი ან ბლოგი, Chicago Manual of Style-ის მიხედვით, URL ბმულის და ხშირად წვდომის თარიღის მითითებაც აუცილებელია. ეს მკითხველს საშუალებას აძლევს, მარტივად იპოვოს და გადაამოწმოს თქვენ მიერ გამოყენებული მასალა.

ონლაინ წყაროების ციტირება დღესდღეობით განსაკუთრებით აქტუალურია. ბმულის გარდა, ხშირად სასურველია მიუთითოთ ინფორმაციაზე წვდომის თარიღიც, რადგან ვებგვერდების შინაარსი შეიძლება შეიცვალოს ან საერთოდ გაქრეს.

თუ ონლაინ წყაროს არ აქვს გვერდის ნომრები (რაც ძალიან ხშირია), შეგიძლიათ მიუთითოთ აბზაცის ნომერი (მაგ., par. 4) ან ქვეთავი, რომელშიც ინფორმაცია მოიძიეთ. მთავარია, თქვენი მკითხველი მაქსიმალურად ზუსტად მიიყვანოთ კონკრეტულ ადგილამდე.

ხშირად დასმული კითხვები

რომელი Chicago-ს სტილის სისტემა უნდა გამოვიყენო ჩემს ნაშრომში?

თუ თქვენი ნაშრომი ჰუმანიტარულ მეცნიერებებს (ისტორია, ლიტერატურა, ხელოვნება) ეხება, გამოიყენეთ „შენიშვნები და ბიბლიოგრაფია“. თუ სოციალურ ან საბუნებისმეტყველო მეცნიერებებში მუშაობთ, „ავტორი-თარიღის“ სისტემა უფრო შესაფერისი იქნება. გადაწყვეტილების მიღებამდე კი აუცილებლად გადაამოწმეთ თქვენი ლექტორის ან გამომცემლის მოთხოვნები.

როგორ ციტირდება ერთი და იგივე წყარო განმეორებით?

პირველი ციტირებისას სქოლიოში სრული ინფორმაცია იწერება. თუ იგივე წყაროს იმეორებთ, გამოიყენეთ შემოკლებული ფორმატი: ავტორის გვარი, სათაურის შემოკლებული ვერსია და გვერდის ნომერი. ადრე პოპულარული ტერმინის, „ibid.“-ის გამოყენება სტილის მე-17 ვერსიაში ნაკლებად რეკომენდებულია.

რა განსხვავებაა სქოლიოსა და ბიბლიოგრაფიის ჩანაწერს შორის?

მთავარი განსხვავებებია შეწევა, დალაგება და პუნქტუაცია. სქოლიოებში გამოიყენება პირველი ხაზის შეწევა და ელემენტები მძიმეებით გამოიყოფა. ბიბლიოგრაფიაში კი — ჩამოკიდებული შეწევა, ჩანაწერები ანბანურადაა დალაგებული და ელემენტები წერტილებით გამოიყოფა.

რა უნდა გავაკეთო, თუ წყაროს გამოცემის თარიღი არ აქვს?

თუ წყაროს გამოცემის თარიღი უცნობია, ციტირებისას თარიღის ადგილას გამოიყენეთ აბრევიატურა „n.d.“ (ინგლისურად no date). ეს ეხება როგორც ბეჭდურ, ისე ონლაინ წყაროებს და მკითხველს აცნობებს, რომ თარიღის არარსებობა წყაროს მახასიათებელია და არა თქვენი შეცდომა.

როდის არის აუცილებელი URL-ის მითითება ციტირებისას?

URL-ის მითითება აუცილებელია თითქმის ყველა ონლაინ წყაროსთვის (ვებგვერდები, ბლოგები, ონლაინ გაზეთები). გამონაკლისია აკადემიური სტატიები, რომლებიც სააბონენტო მონაცემთა ბაზებიდანაა (მაგ. JSTOR, ProQuest) ხელმისაწვდომი, რადგან მათზე წვდომის ბმულები ხშირად შეზღუდული და უსარგებლოა სხვებისთვის.

როგორ ციტირდება სამზე მეტი ავტორის ნაშრომი?

„შენიშვნებისა და ბიბლიოგრაფიის“ სისტემაში, თუ ავტორი ოთხი ან მეტია, სქოლიოში მხოლოდ პირველი ავტორის სახელი და გვარი იწერება, რასაც მოჰყვება „et al.“. ბიბლიოგრაფიაში კი ყველა ავტორი უნდა ჩამოთვალოთ. „ავტორი-თარიღის“ სისტემაში პირველი ავტორის გვარი და „et al.“ ტექსტშივე, ფრჩხილებში გამოიყენება.

აკადემიური ციტირების წესების დაცვა ნაშრომის სანდოობასა და ხარისხს მნიშვნელოვნად ზრდის. თუ ამ პროცესის გამარტივება გსურთ, სცადეთ referati.ai — ხელოვნური ინტელექტი ქართულ ენაზე აკადემიური წერისთვის.