Ձեր հետազոտությունն արդեն հրապարակված է՝ ի՞նչ անել

Ձեր հետազոտությունն ավարտելը ճանապարհի միայն կեսն է։ Իսկական ազդեցությունը սկսվում է, երբ ձեր գտածոները հասնում են գիտական հանրությանը և կիրառվում պրակտիկայում։ Հրապարակումը, բացի կարիերան առաջ մղելու միջոց լինելուց, նաև գիտության զարգացման հիմնաքար է։ Ահա մի քանի տպավորիչ թիվ, որոնք ցույց են տալիս հրապարակված հետազոտության ուժը.

• Կյանքեր փրկող գիտություն։ Վերջին 50 տարում իմունիզացիայի ծրագրերը փրկել են ավելի քան 154 մլն մարդու կյանք, որի մոտ 60 %-ը՝ միայն կարմրուկի դեմ պատվաստանյութի շնորհիվ։
• Ֆինանսավորման ներգրավում։ Հետևողական հետազոտական ակտիվությունը ուղիղ կապ ունի ֆինանսավորման հետ։ Օրինակ՝ Նյու Մեքսիկոյի համալսարանի միայն մեկ գրասենյակ 2011-ից ի վեր ներգրավել է ավելի քան 20 մլն դոլարի դրամաշնորհ։
• Ակադեմիական պահանջ։ Հայաստանում, ինչպես և շատ երկրներում, միջազգային գրախոսվող ամսագրերում հրապարակումը գիտական աստիճան ստանալու պարտադիր պայման է։

Ինչո՞ւ է գիտական հետազոտության հրապարակումն այդքան կարևոր։

Շատերը կարծում են, որ հետազոտության հրապարակումը պարզապես ձևական պահանջ է կամ ինքնահաստատման միջոց։ Իրականում դրա դերը շատ ավելի խորն է։ Հրապարակումը գիտական գիտելիքի տարածման և ստուգման հիմնական մեխանիզմն է։ Առանց դրա ձեր ամիսների կամ տարիների աշխատանքը կմնար մեկուսացված և անօգուտ գիտական հանրության համար։

Երբ ձեր աշխատանքը ներկայացնում եք գրախոսվող ամսագրի, այն անցնում է փորձագիտական գնահատում։ Սա նշանակում է, որ ձեր ոլորտի այլ գիտնականներ ստուգում են ձեր մեթոդաբանության հիմնավորվածությունը, տվյալների վերլուծության ճշգրտությունը և եզրակացությունների տրամաբանությունը։ Այս գործընթացը բարձրացնում է ձեր աշխատանքի որակը և վստահություն ներշնչում ընթերցողների մոտ։

Բացի գիտության առաջընթացից, հրապարակումներն ուղղակիորեն ազդում են ձեր կարիերայի վրա։ Հեղինակավոր ամսագրերում, հատկապես Scopus-ի կամ Web of Science-ի նման շտեմարաններում ընդգրկված հրատարակություններում տպագրվելը հաստատում է ձեր փորձառությունը և բարձրացնում ձեր հեղինակությունը։ Սա իր հերթին բացում է դռներ նոր համագործակցությունների, աշխատանքի առաջարկների և, ամենակարևորը, ֆինանսավորում ստանալու համար։ Օրինակ՝ Նյու Մեքսիկոյի համալսարանի Համայնքային առողջության գրասենյակը (OCH) 2011 թվականից ի վեր ներկայացրել է 44-ից ավելի դրամաշնորհային հայտ, որոնցից 22-ը ստացել են ֆինանսավորում՝ բերելով ավելի քան 20 մլն դոլարի ներդրում։ Սա ցույց է տալիս, որ հետևողական հրապարակումները և հետազոտական ակտիվությունը ուղիղ կապ ունեն ֆինանսական աջակցություն ստանալու հետ։ Հայաստանում էլ գիտական աստիճանաշնորհման կարգը պահանջում է միջազգային գրախոսվող ամսագրերում հոդվածների առկայություն։

Ինչպե՞ս է հետազոտությունը փոխում աշխարհը. իմունիզացիայի օրինակը

Հետազոտության իրական ուժը տեսնելու համար բավական է նայել հանրային առողջապահության պատմությանը։ Ըստ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության (ԱՀԿ)՝ վերջին 50 տարում իմունիզացիայի համաշխարհային ծրագրերը փրկել են առնվազն 154 միլիոն մարդու կյանք։ Սա նշանակում է, որ յուրաքանչյուր ժամվա ընթացքում միջինում 350 մարդ փրկվել է պատվաստումների շնորհիվ։

Այս տպավորիչ թվի հետևում կանգնած է տասնամյակների գիտական հետազոտություն՝ վիրուսների ուսումնասիրությունից մինչև պատվաստանյութերի մշակում և կլինիկական փորձարկումներ։ Փրկված կյանքերից 101 միլիոնը եղել են մինչև մեկ տարեկան երեխաներ, ինչը ցույց է տալիս պատվաստումների հսկայական դերը մանկական մահացության կրճատման գործում։ Հատկապես կարևոր է կարմրուկի դեմ պատվաստանյութի ազդեցությունը, որին բաժին է ընկնում փրկված կյանքերի մոտ 60 %-ը։

«Վակցինաները պատմության մեջ ամենամեծ հայտնագործություններից են, որոնք կանխարգելելի են դարձնում մի ժամանակ վախ ներշնչող հիվանդությունները», — նշում է ԱՀԿ գլխավոր տնօրեն դոկտոր Թեդրոս Ադհանոմ Գեբրեյեսուսը։ Այսօրինակ հաջողությունները, ներառյալ COVID-19-ի դեմ ստեղծված պատվաստանյութերը (օրինակ՝ Sputnik-V-ի 91,6 % արդյունավետությամբ), ցույց են տալիս, որ գիտական հետազոտությունը վերացական գործունեություն չէ, այլ միլիոնավոր մարդկանց կյանքի որակը բարելավող հզոր գործիք։

Ի՞նչ հիմնական սկզբունքներ պետք է իմանալ հետազոտություն անցկացնելիս։

Որակյալ հետազոտություն անցկացնելու համար կարևոր է տարբերել այն աուդիտից։ Հետազոտությունը ստեղծում է նոր, ընդհանրացվող գիտելիք, մինչդեռ աուդիտը գոյություն ունեցող պրակտիկան համեմատում է ստանդարտների հետ։ Այս տարբերակումը սկզբունքային է, քանի որ հետազոտությունը, ի տարբերություն աուդիտի, սովորաբար պահանջում է էթիկայի հանձնաժողովի հաստատում։ Սա որակյալ հրապարակման առաջին քայլն է։

Ամենատարածված շփոթություններից մեկը հետազոտության և աուդիտի նույնացումն է, քանի որ երկուսն էլ տվյալներ են հավաքում և վերլուծում։ Դրանք, սակայն, տարբեր նպատակներ ունեն։ Հետազոտությունը նպատակ ունի ստեղծել նոր, ընդհանրացվող գիտելիք՝ բացահայտելու, թե ինչպես պետք է գործել։ Իսկ աուդիտը չափում է գործունեությունը՝ այն համեմատելով գոյություն ունեցող ստանդարտների հետ՝ պարզելու, թե արդյոք մենք ճիշտ ենք գործում։

Մեկ այլ կարևոր կետ է հետազոտության դիզայնի ճիշտ ընտրությունը։ Հաճախ հետազոտողները նախ ընտրում են իրենց հարմար մեթոդը, ապա փորձում են հարցը հարմարեցնել դրան։ Ճիշտ մոտեցումը հակառակն է՝ նախ ձևակերպել հստակ հետազոտական հարց, ապա ընտրել այնպիսի դիզայն, որը լավագույնս կպատասխանի այդ հարցին։ Օրինակ՝ «ինչո՞ւ» և «ինչպե՞ս» հարցերին ավելի հարմար են որակական մեթոդները, իսկ «ի՞նչ» և «որքա՞ն» հարցերին՝ քանակականները։

Որտեղի՞ց գտնել տվյալներ և ո՞րն է Հայաստանում հրապարակման կարգը։

Հայաստանին վերաբերող հետազոտությունների համար տվյալների հիմնական աղբյուրը ՀՀ վիճակագրական կոմիտեի (ԱրմՍտատ) կայքն է։ Հոդված հրապարակելու համար անհրաժեշտ է հետևել կոնկրետ ամսագրի պահանջներին, որոնք սովորաբար ներառում են ծավալի (օրինակ՝ մինչև 35 000 նիշ), կառուցվածքի և ամփոփագրի (150-200 բառ) ուղեցույցներ։

ԱրմՍտատի կայքում կարելի է գտնել բազմաթիվ ոլորտների վերաբերյալ տվյալների շտեմարաններ՝ ժողովրդագրություն, աշխատաշուկա, գյուղատնտեսություն, արտաքին առևտուր, տնային տնտեսությունների կենսամակարդակ և այլն։ Այս տվյալները կարող են ամուր հիմք լինել սոցիալական, տնտեսագիտական և առողջապահական բազմաթիվ հետազոտությունների համար։

Երբ ձեր հետազոտությունն ավարտված է, և ձեռագիրը պատրաստ է, հաջորդ քայլը ճիշտ ամսագիր ընտրելն է։ Հայաստանում գործում են մի շարք ակադեմիական ամսագրեր, որոնք հրապարակում են գիտական հոդվածներ։ Օրինակ՝ ՀՀ ԳԱԱ Շիրակի հայագիտական հետազոտությունների կենտրոնի «Գիտական աշխատություններ» ժողովածուն հստակ պահանջներ է սահմանում հեղինակների համար։ Դրանցից են՝

• Հոդվածի ծավալը՝ մինչև 35 000 նիշ (ներառյալ բացատանիշերը)։
• Ամփոփագրի (Abstract) ծավալը՝ 150-200 բառ։
• Բանալի բառեր՝ 5-7 բառ։
• Կառուցվածք՝ ներածություն, հիմնական մաս, եզրակացություն, օգտագործված գրականության ցանկ։

Այսպիսի պահանջները տիպիկ են շատ ակադեմիական ամսագրերի համար։ Դրանց հետևելը զգալիորեն մեծացնում է ձեր հոդվածի ընդունվելու հավանականությունը։ Միջազգային ամսագրերում հրապարակվելու համար պահանջներն էլ ավելի խիստ են, ուստի ուշադիր եղեք ձեր ընտրած հրատարակության ուղեցույցներին։

Հաճախ տրվող հարցեր

Ո՞րն է գիտական հետազոտության և աուդիտի հիմնական տարբերությունը։

Հետազոտությունը նպատակ ունի ստեղծել նոր, ընդհանրացվող գիտելիք՝ պատասխանելով «ի՞նչ պետք է անենք» հարցին։ Աուդիտը, մյուս կողմից, չափում է առկա գործունեությունը նախապես սահմանված ստանդարտների համեմատ՝ պատասխանելով «արդյո՞ք ճիշտ ենք անում» հարցին։ Հետազոտությունը սովորաբար պահանջում է էթիկական հաստատում։

Ինչո՞ւ է կարևոր, որ գիտնականները հրապարակեն իրենց հետազոտության արդյունքները։

Հրապարակումը գիտական գիտելիքը տարածելու, գործընկերների կողմից ստուգելու և հաստատելու հիմնական միջոցն է։ Այն ապահովում է գիտության առաջընթացը, թույլ է տալիս այլ հետազոտողներին հիմնվել տվյալ աշխատանքի վրա և կանխում է ջանքերի կրկնությունը։ Առանց հրապարակման հետազոտությունը մնում է անտեսանելի և անօգուտ։

Ինչպե՞ս են գիտական հրապարակումներն ազդում գիտնականի կարիերայի և դրամաշնորհ ստանալու վրա։

Հեղինակավոր ամսագրերում հրապարակումները բարձրացնում են գիտնականի հեղինակությունը և փորձառության ընկալումը։ Սա մեծացնում է դրամաշնորհային ծրագրերում հաջողության հասնելու, ակադեմիական պաշտոններ զբաղեցնելու և միջազգային համագործակցություններ սկսելու հավանականությունը։ Որքան շատ և որակյալ հրապարակումներ ունեք, այնքան ավելի մրցունակ եք դառնում։

Ի՞նչ էթիկական նկատառումներ պետք է հաշվի առնել բժշկական հետազոտություններում։

Մարդկանց մասնակցությամբ հետազոտություններում առաջնային են մասնակիցների անվտանգությունը, գաղտնիությունը և տեղեկացված համաձայնությունը։ Պարտադիր է ստանալ էթիկայի հանձնաժողովի հավանությունը։ Շատ դեպքերում պահանջվում է նաև անցնել Կլինիկական հետազոտությունների լավ փորձի (GCP) դասընթաց՝ աշխատանքը միջազգային չափանիշներին համապատասխանեցնելու համար։

Ինչպե՞ս որոշել՝ արդյոք իմ հետազոտությունը էթիկայի հանձնաժողովի հաստատման կարիք ունի։

Եթե ձեր աշխատանքը նպատակ ունի ստեղծել նոր, ընդհանրացվող գիտելիք (այսինքն՝ հետազոտություն է, ոչ թե աուդիտ) և ներառում է մարդկանց մասնակցություն, նրանց տվյալների կամ կենսանմուշների օգտագործում, ապա, ամենայն հավանականությամբ, պետք է դիմեք էթիկայի հանձնաժողովի հաստատմանը։

Որտեղի՞ց կարող եմ Հայաստանի վերաբերյալ վիճակագրական տվյալներ գտնել։

Հայաստանի վերաբերյալ պաշտոնական և վստահելի վիճակագրական տվյալների հիմնական աղբյուրը ՀՀ վիճակագրական կոմիտեի (ԱրմՍտատ) կայքն է՝ armstat.am։ Այնտեղ առկա են տվյալներ ժողովրդագրության, տնտեսության, սոցիալական ոլորտի և բազմաթիվ այլ թեմաների վերաբերյալ, որոնք կարող են օգտագործվել հետազոտություններում։

Որո՞նք են գիտական ամսագրում հոդված հրապարակելու ընդհանուր պահանջները։

Ընդհանուր պահանջները ներառում են որոշակի ծավալ (օր.՝ մինչև 35 000 նիշ), հստակ կառուցվածք (ներածություն, մեթոդներ, արդյունքներ, քննարկում), տեղեկատվական ամփոփագիր (150-200 բառ), բանալի բառեր և հղումների ճիշտ ձևակերպում։ Յուրաքանչյուր ամսագիր ունի իր «Հեղինակների համար» ուղեցույցը, որին պետք է խստորեն հետևել։

Ձեր հաջորդ հոդվածը պատրաստելիս կարող եք օգտվել ժամանակակից գործիքներից։ Փորձեք referati.ai-ն՝ ակադեմիական գրելու համար ստեղծված արհեստական բանականությունը։