Эссеге күшті қарсы дәлел қалай жазылады
Мазмұны
- Күшті эссе жазу үшін өз пікіріңізді дәлелдеп, оған қарсы көзқарасты да ескеру қажет. Қарсы дәлелді мойындап, оған жауап беру жұмысыңызды тереңдетіп, сенімділігін арттырады.
- Эссенің негізі — нақты құрылым: кіріспе (негізгі тезиспен), негізгі бөлім (дәлелдейтін абзацтар) және қорытынды.
- Күшті тезис, нақты, тартысты және дәлелдеуді талап ететін пікір. Жалпылама тұжырымдардан аулақ болыңыз.
- Стиль мен тілдің айқындығы мазмұннан кем түспейді. Ойды логикалық, түсінікті жеткізу оқырманды сендіруге көмектеседі.
Эссе жазу сыни ойлауды қалай дамытады?
Эссе жазу сыни ойлауды дамытады, себебі ол сізден бір мәселенің түрлі қырын қарастыруды, ақпаратты сараптап, өз ойыңызды логикалық тұрғыдан құрылымдауды талап етеді. Бұл процесс жай ғана фактілерді тізу емес, олардың арасындағы байланысты тауып, тұжырым жасауға үйретеді. Бұл, ойды шыңдайтын жаттығу.
Эссе жазу процесі сізден бір мәселені тереңінен зерттеуді сұрайды. Ақпарат жинап, оны сараптайсыз. Өз ойыңызды логикалық тұрғыдан құрылымдауға үйренесіз. Мұндағы басты мақсат: дайын жауап беру емес, оқырманды ой жетегіне ерту. Мысалы, бір тақырыпты зерттегенде, сіз оның тек жағымды жақтарын емес, сонымен бірге ықтимал кемшіліктері мен сын-пікірлерді де іздей бастайсыз. Дәл осы процесс сыни ойлаудың негізін қалайды, себебі ол ақпаратты енжар қабылдаудан белсенді талдауға көшуге мәжбүрлейді. Автор өз ойын дәлелдеу үшін нақты мысалдар мен аргументтерді қолданғанда, оның пікірі сенімдірек бола түседі. Бұл жай ғана фактілерді тізіп шығу емес, сол фактілердің арасындағы байланысты тауып, олардан тұжырым жасай білу өнері.
Эссе жазуды бастай алмай отырсаңыз, «еркін жазу» әдісін қолданып көріңіз. Белгілі бір уақыт (мысалы, 10-15 минут) тоқтамастан, грамматика мен стильге алаңдамай, тақырып бойынша барлық ойыңызды жазып шығыңыз. Бұл ойыңызды жинақтап, негізгі идеяларды анықтауға көмектеседі.
Эссенің дұрыс құрылымы қандай және ол неге маңызды?
Сапалы эссенің құрылымы әдетте кіріспе, негізгі бөлім және қорытындыдан тұрады. Бұл құрылым маңызды, себебі ол автордың ойын реттеп, оқырманға негізгі идеяны түсінуді жеңілдетеді. Кіріспеде негізгі тезис қойылады, ал негізгі бөлім сол тезисті дәлелдейтін аргументтер мен мысалдардан құралады.
Құрылымның әр бөлігінің өз қызметі бар:
- Кіріспе: Оқырманның назарын аударады, тақырыптың маңыздылығын көрсетеді және эссенің негізгі тезисін ұсынады. Тезис, бұл сіздің бүкіл эссе бойы дәлелдейтін басты пікіріңіз. Ол нақты, қысқа әрі талқылауға тұрарлық болуы керек.
- Негізгі бөлім: Бірнеше абзацтан тұрады. Әр абзац бір негізгі ойды немесе аргументті талқылайды. Аргумент, бұл тезисті растайтын дәлел, мысал немесе логикалық тұжырым. Осы бөлімде сіз қарсы дәлелдерді де келтіріп, оларға жауап бере аласыз.
- Қорытынды: Негізгі ойларды жинақтайды, тезисті қайта растайды және тақырып бойынша соңғы ойыңызды білдіреді. Қорытындыда жаңа аргументтер келтіруден аулақ болыңыз.
Төмендегі кестеде әлсіз және күшті тезистің айырмашылығы көрсетілген.
| Әлсіз тезис | Күшті тезис |
|---|---|
| «Интернеттің пайдасы мен зияны бар». | «Интернеттің шексіз ақпаратқа қол жеткізу мүмкіндігі оның жасөспірімдердің назарын аударатын зиянды әсерінен әлдеқайда маңызды». |
| «Спорт денсаулыққа пайдалы». | «Жүйелі спорт физикалық денсаулықты жақсартып, күйзелісті азайту арқылы менталды денсаулықты да нығайтады». |
Көріп отырғаныңыздай, күшті тезис нақты позицияны білдіреді және оны дәлелдеуге, талқылауға мүмкіндік береді.
Қарсы пікірді ескеру арқылы эссені қалай күшейтуге болады?
Эссені күшейту үшін қарсы пікірді келтіріп, оған ойластырылған жауап беру керек. Бұл әдіс сіздің тақырыпты жан-жақты зерттегеніңізді және басқа көзқарастардан хабардар екеніңізді көрсетеді. Нәтижесінде оқырман сіздің негізгі дәлеліңізді сенімдірек деп қабылдайды, себебі сіз ықтимал қарсылықтарды алдын ала ескерген боласыз.
Қарсы дәлелді эссеге енгізудің бірнеше жолы бар. Алдымен, сіздің негізгі тезисіңізге қарсы шығуы мүмкін пікірлерді анықтап алыңыз. Содан кейін сол пікірді эссеңізде мойындап, былай деп жазуға болады: «Кейбіреулер ... деп санайды» немесе «... деген пікір де жиі айтылады». Осыдан кейін сіз бұл пікірдің неге қате екенін немесе неліктен сіздің тезисіңіздің дұрыстығын жоққа шығармайтынын дәлелдейтін жауап бересіз. Бұл процесс «қарсы уәж» (rebuttal) деп аталады. Эсседе дәлелді пікір айту үшін тақырыпқа қатысты деректерді терең зерттеу қажет, бұл қарсы дәлелдерге сенімді жауап беруге көмектеседі.
Айталық, сіз «Ерлік — әркімнің бойында болатын қасиет емес» деген тақырыпта эссе жазып жатырсыз. Қарсы дәлел ретінде «Кез келген адам төтенше жағдайда ерлік жасай алады» деген пікірді келтіруге болады. Осыдан кейін сіз өз қарсы уәжіңізді ұсынасыз: «Дегенмен, қауіпті жағдайларда адамдардың басым көпшілігі ерлік жасаудың орнына, өздерін сақтап қалу инстинктіне бағынады. Нағыз ерлік, бұл саналы таңдау және ішкі дайындықты талап ететін сирек қасиет».
Эссенің сенімділігінде стиль мен айқындықтың рөлі қандай?
Эссенің сенімділігіне айқын стиль мен түсінікті тіл тікелей әсер етеді. Құрғақ фактілерден гөрі, автордың жеке дауысы естілетін, ойы логикалық тұрғыдан өрбітілген жұмыс оқырманды көбірек сендіреді. Сауатты, анық және бірізді жазу сіздің пікіріңіздің салмағын арттырады.
Эссе, бұл құрғақ ғылыми мақала емес. Оның ерекшелігі: автордың жеке, субъективті көзқарасының көрінуінде. Эсседе автордың дауысы естіліп тұруы керек. Сондықтан, ойыңызды жеткізуде сәл еркіндік танытып, әңгімелесу стилін қолдануға болады. Алайда, бұл ауызекі сөзге немесе жаргонға салыну керек деген сөз емес. Тіліңіз айқын, сөйлемдеріңіз түсінікті болуы шарт. Ұзақ, күрделі сөйлемдерден гөрі, қысқа әрі нұсқа ойлар оқырманға оңай жетеді. Ең бастысы: логика. Бір ойдан екінші ойға секірмей, ой ағынын бірізділікпен өрбіту керек. Қарағанды Е.А. Бөкетов атындағы университетінің доценті Мархаба Тұрсынова айтқандай, «кез келген сауатты адам жазу барысында емле ережелерін сақтауға, стилистикалық дұрыс қолданысқа баса назар аударуы тиіс». Дәл осы қағида сіздің эссеңіздің сапасын арттырады.
Жиі кездесетін қателік: эссені шығармамен шатастыру. Шығармада көркем әдеби тіл, образды сөздер көп қолданылса, эсседе нақтылық пен дәлелге негізделген пайымдауларға басымдық беріледі. Эсседегі басты мақсат: сұлу сөйлеу емес, ойды сенімді жеткізу.
Жиі қойылатын сұрақтар
Эссенің басты мақсаты не?
Эссенің негізгі мақсаты: белгілі бір тақырыпты әртүрлі тезистер мен аргументтер арқылы ашу, автордың жеке көзқарасын білдіру және оқырманын ойлануға шақыру. Эссе дайын жауап бермейді, керісінше, тақырып төңірегінде ой өрбітуге түрткі болады.
Эссе жазуға қалай дайындалу керек?
Дайындықты тақырыпты таңдаудан немесе түсінуден бастаңыз. Содан кейін «Не үшін жазып отырмын?», «Оқырманым кім?», «Қандай негізгі ойды жеткізгім келеді?» деген сұрақтарға жауап беріңіз. Тақырып бойынша ақпарат жинап, эссенің жоспарын құрып алған дұрыс.
Эссе мен кәдімгі шығарманың айырмашылығы неде?
Шығармада көбіне көркем тіл, образды теңеулер қолданылса, эссе нақты дәлелдерге, логикалық пайымдауларға және автордың субъективті талдауына негізделеді. Эссе көбіне көлемі жағынан шағын болады және оның құрылымы еркінірек келеді.
Эсседегі аргументтерді қалай күшейтуге болады?
Аргументтерді нақты фактілермен, статистикалық деректермен, беделді зерттеулерге сілтеме жасау арқылы, тарихи мысалдармен немесе жеке тәжірибеден алынған оқиғалармен нығайтуға болады. Әр аргумент сіздің негізгі тезисіңізді тікелей дәлелдеп тұруы керек.
Эсседе қарсы пікірлерді ескеру неге маңызды?
Қарсы пікірлерді ескеру сіздің тақырыпты жан-жақты зерттегеніңізді көрсетеді. Бұл сіздің эссеңізді әлсіретпейді, керісінше, оны сенімдірек етеді. Қарсы пікірді мойындап, оған лайықты жауап беру арқылы сіз өз позицияңыздың мықты екенін дәлелдейсіз.
Эссе жазуды бастағанда кездесетін тоқырауды қалай жеңуге болады?
«Еркін жазу» әдісін қолданып көріңіз: 10-15 минут бойы тоқтаусыз, ешқандай ережеге қарамай, ойыңызға келгеннің бәрін жазыңыз. Сондай-ақ, эссені кіріспеден бастау міндетті емес. Қай бөлігі оңайырақ келсе, содан бастап кетуге болады.
Эссенің идеалды құрылымы қандай?
Идеалды құрылым кіріспе, негізгі бөлім және қорытындыдан тұрады. Кіріспеде тезис (негізгі идея) таныстырылады. Негізгі бөлім бірнеше абзацтан құралып, әрқайсысы тезисті дәлелдейтін бір аргументті талдайды. Қорытындыда негізгі ойлар жинақталып, тезис қайта бекітіледі.
Жазу процесін жеңілдеткіңіз келсе, жаңа технологияларды қолданып көріңіз. Мысалы, академиялық жазуға арналған жасанды интеллект құралы referati.ai-ды сынап көруге болады.
