Рефлексивті эссені қалай жазу керек
Мазмұны
Рефлексивті эссе жазу — басыңыздан өткен оқиғаны баяндап, одан алынған сабақты талдау. Мұндай эссе кіріспе, негізгі бөлім және қорытындыдан құралады. Жазу процесі 5 кезеңнен тұрады: тақырыпты анықтау, ой жинақтау, жоспарлау, жазу және редакциялау. Көлемі 300 сөзден басталып, күрделі тақырыптарда 1500 сөзден асуы, яғни 10 бетке дейін жетуі мүмкін. UNESCO стандартына сәйкес, екі беттік эссе жазу адамның сауаттылық көрсеткіші болып саналады.
Рефлексивті эссе деген не және оның басқа жазбалардан айырмашылығы қандай?
Рефлексивті эссе — сіздің басыңыздан өткен нақты оқиғаны сипаттаумен қатар, оның сізге қалай әсер еткенін, не үйреткенін және сізді қалай өзгерткенін талдайтын жазба түрі. Бұл жай баяндау емес, терең ой-толғаныс. Басты назар «не болды?» деген сұрақтан гөрі «бұл мен үшін нені білдіреді?» дегенге аударылады.
Бұл жанр ғылыми мақала немесе есеп беру сияқты қатаң қалыпты қажет етпейді. Оның негізгі мақсаты — автордың жеке ойын, сезімін және өсу жолын көрсету. Мұндай эсседе сіз белгілі бір оқиғаны еске алып, оның жақсы-жаман тұстарын сараптап, болашақта осы тәжірибені қалай қолданатыныңызды көрсетесіз. Мысалы, сәтсіздікке ұшыраған жоба туралы жазсаңыз, сіз тек не істегеніңізді емес, сол сәтсіздіктен қандай сабақ алғаныңызды, қандай қателіктерді енді қайталамайтыныңызды талдайсыз. Эссенің бұл түрі жеке тұлғаның өсуіне бағытталған, сол себепті ол сізге өзіңізді және әрекеттеріңізді жақсырақ түсінуге көмектеседі.
17 жылдық тәжірибесі бар мұғалім өз қызметі туралы рефлексивті эссе жазады. Ол сабақ берудегі алғашқы жылдарын, кездескен қиындықтарын еске алады. «Неліктен бұл әдіс жұмыс істемеді?», «Оқушылардың қызығушылығын арттыру үшін не істеуім керек еді?» деген сұрақтарға жауап іздейді. Бұл оның кәсіби даму жолын көрсететін терең талдау.
Тарихи тұрғыдан алсақ, «эссе» жанрын 1580 жылы француз ойшылы Мишель де Монтень өзінің «Тәжірибелер» (Essais) атты еңбегімен енгізген. Кейінірек, 1597 жылы Фрэнсис Бэкон бұл жанрды ағылшын әдебиетіне алып келді. Бастапқыда эссе философиялық, әдеби ой толғау формасы болса, қазір ол білім беруде және кәсіби ортада адамның өзін-өзі талдау құралына айналды.
| Сипаттама эссе | Рефлексивті эссе |
|---|---|
| Мақсаты: Оқиғаны, адамды немесе жерді нақты сипаттау. | Мақсаты: Тәжірибенің мағынасын талдап, одан сабақ алу. |
| Фокусы: «Не болды?» деген сұраққа жауап береді. | Фокусы: «Бұл мен үшін нені білдіреді?» деген сұраққа жауап береді. |
| Тілі: Көбіне объективті, бақылауға негізделген. | Тілі: Жеке, субъективті, ой мен сезімге толы. |
| Мысал: «Мен тауға шықтым. Ауа райы тамаша болды. Көрініс әдемі еді». | Мысал: «Тауға шығу маған шыдамдылықты үйретті. Әр қадамым қиын болса да, шыңға жеткендегі сезім барлық қиындықты ұмыттырды». |
Рефлексивті эссенің құрылымы қандай болуы керек?
Кез келген сапалы эссе сияқты, рефлексивті эссенің де нақты құрылымы бар. Ол оқырманға сіздің ойыңызды оңай түсінуге көмектеседі. Құрылым үш негізгі бөліктен тұрады: кіріспе, негізгі бөлім және қорытынды. Ал жазу процесін бес логикалық кезеңге бөлуге болады.
Жалпы эссе жазу процесі мынадай кезеңдерден тұрады:
- Тақырыпты түсіну. Не туралы жазатыныңызды және одан қандай ой түйетініңізді анықтап алыңыз.
- Ақпарат жинау (Миға шабуыл). Тақырыпқа қатысты барлық ойыңызды, еске түскен оқиғаларды, сезімдеріңізді қағазға түртіп алыңыз.
- Жоспар құру. Кіріспеде не айтасыз, негізгі бөлімде қандай ойларды дамытасыз, қорытындыда не деп түйіндейсіз: осының бәрін алдын ала жоспарлаңыз.
- Жазу. Жоспарға сүйеніп, ойыңызды еркін жаза бастаңыз. Бұл кезеңде грамматикаға емес, ойдың ағынына көңіл бөліңіз.
- Редакциялау және түзету. Жазып болған соң, мәтінді қайта оқып, қателерін түзетіп, сөйлемдерді жақсартыңыз.
Кіріспе. Бұл бөлімде сіз оқырманның назарын аудартасыз. Талқыланатын тәжірибені қысқаша таныстырып, оның неліктен маңызды екенін көрсетесіз. Кіріспенің соңында эссеңіздің негізгі ойын, яғни тезисін келтіргеніңіз жөн. Мысалы: «Университеттегі бірінші курста топ алдында сөйлеуден қатты қорықтым, бірақ бұл тәжірибе менің өзіме деген сенімділігімді арттырды».
Негізгі бөлім. Бұл: эссенің ең көлемді және маңызды бөлігі. Мұнда сіз кіріспеде айтылған ойды дамытасыз. Әдетте, негізгі бөлім бірнеше абзацтан тұрады. Әр абзац бір нақты ойды немесе тәжірибенің бір қырын талдауға арналуы керек. Оқиғаны хронологиялық тәртіппен баяндап, әр кезеңде не сезінгеніңізді, не ойлағаныңызды және не үйренгеніңізді көрсетіңіз.
Қорытынды. Соңғы бөлімде сіз негізгі ойларыңызды жинақтап, қорытындылайсыз. Кіріспедегі тезисті басқа сөздермен қайталап, тәжірибеден алған ең маңызды сабақты атап өтесіз. Қорытындыда жаңа ақпарат қосудан аулақ болыңыз. Керісінше, осы тәжірибе сіздің болашағыңызға қалай әсер ететіні туралы ой қалдыруға болады.
Жаза бастамас бұрын миға шабуыл жасаңыз. Тақырыпқа қатысты барлық ойыңызды, сезіміңізді, еске түскен детальдарды ешбір ретсіз қағазға түсіре беріңіз. Бұл кейін жоспар құруға қажетті шикізат болады.
Рефлексивті эсседе өз ойыңды қалай негіздеуге болады?
Рефлексивті эсседе сіздің жеке пікіріңіз бен сезіміңіз маңызды болғанымен, оларды жай ғана айта салу жеткіліксіз. Ойыңыз сенімді шығу үшін оны нақты мысалдармен негіздеу қажет. Бұл сіздің талдауыңыздың тереңдігін көрсетеді. Бұл маңызды.
Ең алдымен, «көрсет, айтпа» (show, don't tell) қағидасын ұстаныңыз. Мысалы, «Мен бұл жобадан кейін жауапкершілігі мол адамға айналдым» деп жазғаннан гөрі, сол жауапкершілікті көрсеткен нақты іс-әрекетіңізді сипаттаңыз. «Жобаның соңғы күні команда мүшелері үлгермей жатқанда, мен өз жұмысымды бітірсем де, оларға көмектесу үшін түн ортасына дейін кеңседе қалдым. Бұл маған ортақ мақсаттың жеке жетістіктен маңызды екенін ұғындырды» деген сияқты мысал әлдеқайда әсерлі.
Екіншіден, ойыңыздың логикалық тұтастығын сақтаңыз. Мәтін бір ойдан екінші ойға себепсіз секірмеуі керек. Әрбір абзац алдыңғысымен байланысып, негізгі тақырыпты дамытып отыруы тиіс. Ол үшін өтпелі сөздерді («нәтижесінде», «осыдан кейін», «бұл маған ... үйретті») орынды қолданыңыз. Бес негізгі қадамды есте сақтау ойыңызды жүйелеуге көмектеседі.
Сонымен қатар, талдауыңызды тереңдету үшін рефлексияның әртүрлі деңгейлерін қолданыңыз:
- Техникалық рефлексия: «Мен не істедім және ол қаншалықты тиімді болды?»
- Практикалық рефлексия: «Бұл әрекеттің астарында қандай мағына жатыр? Менің құндылықтарыма сәйкес келе ме?»
- Сыни рефлексия: «Неліктен мен осылай ойлаймын? Бұл пікіріме қандай әлеуметтік немесе мәдени факторлар әсер етті?»
Осы сұрақтарға жауап беру арқылы эссеңіз жай ғана оқиғаны баяндаудан терең философиялық ой-толғанысқа айналады.
Рефлексивті эссе тұлғалық даму үшін неліктен маңызды?
Рефлексивті эссе жазу, жай ғана академиялық тапсырма емес. Ол, тұлғалық дамудың қуатты құралы. Бұл процесс адамға өзін, өз ойларын және әрекеттерін тереңірек түсінуге мүмкіндік береді. Осылайша сыни ойлау, эмоционалды интеллект және өзін-өзі тану қабілеті дамиды.
Біріншіден, рефлексия жасау арқылы сіз өз тәжірибеңізден саналы түрде сабақ аласыз. Күнделікті өмірде біз көптеген оқиғаларды бастан өткереміз, бірақ олардың мағынасына үңіле бермейміз. Эссе жазу процесі сізді тоқтап, «Бұл оқиға маған не үйретті?», «Мен не нәрсені дұрыс немесе бұрыс істедім?» деген сұрақтарды қоюға итермелейді. Бұл сіздің бір қателікті қайта-қайта жіберуіңіздің алдын алады.
Эссе жазбас бұрын барлық деректерді, даталар мен есімдерді мұқият тексеріңіз. Бір ғана қате дерек жұмысыңыздың бағасына немесе сіз туралы пікірге кері әсер етуі мүмкін. Сенімді ақпарат, сапалы жұмыстың кепілі.
Екіншіден, бұл сіздің сыни ойлау қабілетіңізді шыңдайды. Бұл қабілеттер тек жазумен шектелмейді. Олар өмірдің кез келген саласында, мысалы, жұмыста шешім қабылдау немесе адамдармен қарым-қатынас орнатуда да аса қажет.
Үшіншіден, рефлексивті эссе жазу арқылы сіздің жазбаша сөйлеу мәдениетіңіз артады. Ахмет Байтұрсынұлы айтқандай, «Біздің заманымыз жазу заманы: жазумен сөйлесу ауызбен сөйлесуден артық дәрежеге жеткен заман». Ойыңызды қағаз бетіне анық, жүйелі және әсерлі етіп түсіре білу, бүгінгі таңда кез келген маман үшін қажетті дағды. Тіпті UNESCO ұйымының анықтамасы бойынша, екі беттік эссе жаза алатын адам сауатты болып есептеледі. Бұл эссе жазудың жалпы білім деңгейін көрсететін маңызды көрсеткіш екенін дәлелдейді.
Жиі қойылатын сұрақтар
Рефлексивті эссенің негізгі мақсаты не?
Оның басты мақсаты: өмірдегі оқиғаны сипаттаумен шектелмей, оның мағынасын терең талдау. Автор сол тәжірибеден не үйренгенін, оның өзіне қалай әсер еткенін және болашақта не істейтінін саралайды. Бұл, өзін-өзі тану мен дамытудың тиімді құралы.
Рефлексивті эссе мен басқа эсселердің айырмашылығы неде?
Басты айырмашылық: фокуста. Аргументативті эссе пікірді дәлелдесе, сипаттама эссе бір нәрсені суреттейді. Ал рефлексивті эссе автордың ішкі ойына, сезіміне және тәжірибеден алған сабағына шоғырланады. Сондықтан онда субъективті көзқарас басым болады.
Рефлексивті эссе қанша бет болуы керек?
Эссенің көлемі талапқа байланысты өзгереді. Қысқа эссе 250-300 сөз болуы мүмкін. Мектеп оқушылары үшін әдетте 1-2 бет болса, студенттер мен мамандар үшін тақырыптың күрделілігіне қарай 10 бетке дейін жетуі мүмкін. Ең бастысы, ойыңызды толық ашу.
Рефлексивті эссе үшін тиімді кіріспені қалай жазуға болады?
Тиімді кіріспе оқырманның қызығушылығын оятуы керек. Ол үшін қызықты сұрақ, таңғалдыратын дерек немесе сол тәжірибеге қатысты қысқаша бір оқиғамен бастаңыз. Содан кейін талқыланатын тақырыпты таныстырып, эссенің негізгі ойын (тезисін) анық көрсетіңіз.
Рефлексивті эссе жазғанда қандай қателіктерден аулақ болу керек?
Жиі кездесетін қателіктер: тек оқиғаны баяндап, талдау жасамау; тақырыптан ауытқып кету; ойды дәлелдеу үшін нақты мысалдар келтірмеу; тым жалпылама сөйлеу. Сонымен қатар, жазып болған соң мәтінді тексеріп, редакцияламау да үлкен қателік.
Академиялық жұмыстарды жазу процесін жеңілдету үшін referati.ai сияқты заманауи құралдарды да пайдаланып көруге болады.
