Հակագրագողության համակարգը ԱԲ ցույց տվեց, բայց ես ինքս եմ գրել՝ ի՞նչ անել

Եթե հակագրագողության համակարգը ձեր ինքնուրույն գրած աշխատանքը նշել է որպես արհեստական բանականության (ԱԲ) ստեղծած, մի՛ անհանգստացեք։ Այդ գործիքները կատարյալ չեն և հաճախ սխալվում են, հատկապես պաշտոնական կամ շատ կանոնավոր ոճով տեքստերի դեպքում։ Ձեր իրավացիությունն ապացուցելու համար՝

• Հավաքեք ապացույցներ։ Ցույց տվեք ձեր ֆայլի խմբագրման պատմությունը (version history), սևագրությունները և օգտագործված աղբյուրների որոնման պատմությունը։
• Զրուցեք հանգիստ։ Բացատրեք դասախոսին, որ դետեկտորները կարող են սխալվել (ունեն «false positives»), և առաջարկեք քննարկել թեման։
• Ցուցադրեք գիտելիքներ։ Ամենաուժեղ փաստարկը թեմային խորությամբ տիրապետելն է։

Ինչպե՞ս է աշխատում ԱԲ-ն հայտնաբերող գործիքը և ինչո՞ւ է սխալվում

ԱԲ-ն հայտնաբերող գործիքները ձեր տեքստը չեն «հասկանում», այլ վերլուծում են դրա վիճակագրական հատկանիշները։ Եթե ձեր նախադասությունները չափազանց կանոնավոր են, բառապաշարը՝ ստանդարտ, իսկ ոճը՝ ձևական, համակարգը կարող է այն նմանեցնել ԱԲ-ի գրած տեքստին, որը նույնպես հիմնված է կանխատեսելի օրինաչափությունների վրա և հաճախ զուրկ է մարդկային «անկանոնությունից»։

Արհեստական բանականությունը սովորում է մարդկանցից՝ նրանց բառերից, գրածներից ու ստեղծած տվյալներից։ Ըստ էության, դա մաթեմատիկական մոդել է, որը կանխատեսում է, թե որ բառը, ամենայն հավանականությամբ, կհաջորդի մյուսին՝ հիմնվելով իր տեսած հսկայական տվյալների բազայի վրա։ Այս գործընթացում այն կարող է ռացիոնալ մակարդակում «հասկանալ» մարդկային սեր, տխրություն կամ կարոտ, բայց երբեք չի կարող դրանք զգալ, ինչպես ցույց է տալիս վերլուծությունը։ Սա առանցքային տարբերություն է։ ԱԲ-ն որոշումներ է կայացնում միայն իրեն տրված սահմաններում, իսկ վերջնական ընտրությունն ու պատասխանատվությունը միշտ մարդունն են։

Այս տեխնոլոգիայի զարգացման հետ մեկտեղ առաջ են գալիս էթիկական կարևոր հարցեր։ Դեռ 1979 թվականին IBM-ի ուսումնական ձեռնարկներից մեկում գրված էր. «Համակարգիչը երբեք չի կարող պատասխանատվություն կրել։ Հետևաբար, համակարգիչը երբեք չպետք է կառավարչական որոշում կայացնի»։ Այս սկզբունքը մինչև օրս արդիական է։ Էթիկայի հիմքում ընկած են երեք հիմնարար սկզբունքներ, որոնք նկարագրված են Բելմոնտի զեկույցում՝ հարգանք անձի նկատմամբ, բարերարություն (չվնասելու սկզբունք) և արդարություն։ Երբ ԱԲ-ն հայտնաբերող համակարգը սխալվում է, խախտվում է հենց արդարության սկզբունքը։

Ինչո՞ւ կարող է դետեկտորը որոշել, որ իմ գրածը ռոբոտի տեքստ է

Համակարգը ձեր տեքստը կարող է «կասկածելի» համարել մի քանի պատճառով, որոնք կապված են ոչ թե գրագողության, այլ հենց գրելու ոճի հետ։ ԱԲ-ի գրած տեքստերը հաճախ ունենում են որոշակի «մատնահետքեր»՝ չափազանց կանոնավոր ռիթմ, բառապաշարի միօրինակություն և կանխատեսելի նախադասություններ։ Եթե ձեր գրածն էլ նման հատկանիշներ ունի, դետեկտորը կարող է սխալվել։

ԱԲ-ով տեքստ գրող գործիքները, ինչպիսիք են Jasper AI-ը կամ ChatGPT-ն, վերլուծում են տեքստային տվյալների հսկայական զանգվածներ, սովորում են օրինաչափությունները և ստեղծում մարդուն նմանվող տեքստ՝ հիմնվելով տրված հրահանգների վրա։ Օրինակ՝ Jasper AI-ը կարող է 1500 բառանոց հոդված ստեղծել վայրկյանների ընթացքում։ Այս գործիքների ստեղծած տեքստերը հակված են լինելու շատ «հարթ» և «մաքուր»։ Դրանցում հազվադեպ կգտնեք ոճական անկանոնություններ, բարդ փոխաբերություններ կամ շատ երկար ու խճճված նախադասություններ, որոնք բնորոշ են մարդու մտքի հոսքին։

Եթե ձեր ակադեմիական աշխատանքը գրված է շատ պաշտոնական լեզվով, պարզ նախադասություններով և խուսափում եք անձնական տեսակետներից, ապա դրա «կանխատեսելիության» մակարդակը բարձրանում է։ Համակարգը վերլուծում է ձեր տեքստը և մտածում. «Այս տեքստի բառերի հաջորդականությունը շատ նման է այն միլիոնավոր տեքստերին, որոնցով ինձ սովորեցրել են»։ Արդյունքում՝ այն կարող է սխալ եզրակացության գալ։

Ո՞վ է պատասխանատու ԱԲ-ի սխալների համար և ինչպե՞ս են փորձում կարգավորել դրանք

Երբ ԱԲ համակարգը սխալ է գործում, պատասխանատվությունը միշտ մարդու վրա է։ Արհեստական բանականությունն ինքնուրույն կամք կամ գիտակցություն չունի, այն ընդամենը գործիք է։ Հետևաբար, պատասխանատվությունը կրում են կա՛մ այն ստեղծող ծրագրավորողները, կա՛մ այն օգտագործող կազմակերպությունները, կա՛մ դրա հիման վրա որոշում կայացնող անհատները։

Այս խնդիրն այնքան լուրջ է, որ կառավարությունները սկսել են մտածել կարգավորումների մասին։ Օրինակ՝ 2023 թ. սեպտեմբերին ԱՄՆ սենատոր Բեռնի Սանդերսը և Ներկայացուցիչների պալատի անդամ Գրեգ Կասարը ներկայացրել են օրինագիծ՝ ԱԲ-ի ոլորտը կարգավորելու համար։ Այդ օրինագիծը, ի թիվս այլ բաների, նախատեսում է ստեղծել Արհեստական բանականության նախարարություն և նույնիսկ արգելել «արհեստական գերբանականության» ստեղծումը։ Սա ցույց է տալիս, որ օրենսդիրները գիտակցում են թե՛ հնարավորությունները, թե՛ ռիսկերը։

Բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության նախարարության ներկայացուցիչ Արշակ Քերոբյանը նշում է. «Արհեստական բանականությունը պետք է դիտարկել որպես գործիք. այս համատեքստում ցանկացած գործիք կարող է օգտագործվել թե՛ դրական, թե՛ բացասական նպատակներով»։ Այսինքն՝ խնդիրը ոչ թե բուն տեխնոլոգիան է, այլ թե ինչպես է մարդն այն կիրառում։ Երբ դասախոսը, կուրորեն վստահելով ծրագրին, ուսանողին մեղադրում է ԱԲ օգտագործելու մեջ, դա հենց գործիքի սխալ կիրառման օրինակ է։

Իսկ ի՞նչ անեմ, եթե դասախոսը չի հավատում, որ ես եմ գրել

Սա, թերևս, ամենակարևոր հարցն է։ Եթե բախվել եք այս իրավիճակին, կարևոր է հանգիստ և կառուցողական մոտեցում ցուցաբերել։ Խուճապն ու պաշտպանական դիրք ընդունելը կարող են վատթարացնել իրավիճակը։ Փոխարենը, պատրաստվեք հիմնավորված զրույցի, որի նպատակն է ոչ թե վիճելը, այլ ճշմարտությունը ցույց տալը։

Ահա մի քանի գործնական քայլ, որ կարող եք ձեռնարկել՝

1. Հավաքեք ապացույցներ։ Սա ամենահզոր փաստարկն է։ Ցույց տվեք ձեր աշխատանքի ստեղծման ողջ գործընթացը։ Բացեք ձեր Google Docs ֆայլի խմբագրումների պատմությունը (version history), որտեղ երևում է, թե ինչպես եք ժամերի և օրերի ընթացքում աստիճանաբար գրել ու խմբագրել տեքստը։ Եթե ձեռագիր նշումներ կամ սևագրություններ ունեք, դրանք էլ ցույց տվեք։ Ցույց տվեք ձեր բրաուզերի պատմությունը՝ որտեղ երևում են ձեր որոնած աղբյուրները։
2. Բացատրեք տեխնոլոգիայի սահմանափակումները։ Հանգիստ բացատրեք դասախոսին, որ ԱԲ-ն հայտնաբերող գործիքները, ինչպիսին են Turnitin-ը կամ այլ ծրագրեր, կատարյալ չեն։ Կարող եք նույնիսկ գտնել հոդվածներ, որտեղ մասնագետները խոսում են դրանց սխալվելու հավանականության (false positives) մասին և ցույց տալ դրանք։
3. Ցուցադրեք ձեր գիտելիքները։ Ամենաարդյունավետ միջոցն ապացուցելու, որ դուք եք գրել, թեմային տիրապետելն է։ Առաջարկեք դեմ առ դեմ քննարկել աշխատանքի թեման, պատասխանել նրա հարցերին կամ նույնիսկ առաջարկեք տեղում գրել մի փոքր հատված՝ ցույց տալու համար ձեր գրելաոճն ու մտքի ընթացքը։
4. Խնդրեք երկրորդ կարծիք։ Կարող եք առաջարկել ստուգել աշխատանքը մեկ այլ, այլընտրանքային գործիքով։ Երբեմն տարբեր համակարգեր տարբեր արդյունքներ են տալիս, և դա կարող է լրացուցիչ փաստարկ լինել ձեր օգտին։

Ապագայում նման խնդիրներից խուսափելու համար փորձեք ձեր գրելաոճն ավելի բազմազան դարձնել։ Օգտագործեք տարբեր երկարության նախադասություններ, ավելացրեք ձեր սեփական վերլուծությունն ու օրինակները։ Այդպես ձեր տեքստը կունենա այն «մարդկային» անկանոնությունը, որը դժվար է կրկնօրինակել։

Հաճախ տրվող հարցեր

Ինչո՞ւ է իմ գրածը ԱԲ-ի դետեկտորը նշում որպես ռոբոտի գրած։

ԱԲ-ն հայտնաբերող գործիքները փնտրում են տեքստի կանխատեսելիություն՝ միանման նախադասությունների կառուցվածք, ստանդարտ բառապաշար և չափազանց «հարթ» ոճ։ Եթե ձեր գրածը շատ ձևական է և զուրկ անհատականությունից, համակարգը կարող է սխալմամբ այն նմանեցնել ԱԲ-ի ստեղծած տեքստին, որը նույնպես հիմնված է վիճակագրական օրինաչափությունների վրա։

Ինչպե՞ս են աշխատում հակագրագողության այդ համակարգերը։

Այս համակարգերը վերլուծում են տեքստի երկու հիմնական չափանիշ՝ «խճճվածություն» (perplexity) և «պոռթկունություն» (burstiness)։ ԱԲ-ի տեքստերը սովորաբար ունեն ցածր խճճվածություն (կանխատեսելի են), մինչդեռ մարդու գրածը՝ ավելի բարձր։ Նրանք նաև համեմատում են նախադասությունների երկարության և կառուցվածքի միօրինակությունը, ինչը նույնպես կասկածելի նշան է։

Ինչպե՞ս ապացուցեմ, որ տեքստն իմն է, եթե համակարգը սխալվել է։

Հավաքեք ձեր աշխատանքի ընթացքի ապացույցներ՝ սևագրություններ, խմբագրումների պատմություն (Google Docs), ձեռագիր նշումներ, օգտագործված աղբյուրների ցանկ։ Առաջարկեք դասախոսին քննարկել թեման՝ ձեր գիտելիքները ցուցադրելու համար։ Հանգիստ բացատրեք, որ այս գործիքները կարող են սխալվել։

Կա՞ միջոց, որ իմ գրածը ԱԲ-ի գրածի նման չլինի։

Այո՛։ Փորձեք բազմազանեցնել ձեր նախադասությունների երկարությունն ու կառուցվածքը։ Օգտագործեք ավելի հարուստ բառապաշար, մի վախեցեք ավելացնել ձեր անձնական վերլուծությունն ու տեսակետը։ Ավելացրեք կոնկրետ օրինակներ և անսպասելի համեմատություններ, որոնք տեքստին կհաղորդեն մարդկային, ոչ թե մեքենայական շունչ։

Ի՞նչ էթիկական խնդիրներ կան ԱԲ-ի հետ կապված այս հարցում։

Գլխավոր խնդիրը պատասխանատվությունն ու արդարությունն են։ Երբ ԱԲ-ն հայտնաբերող համակարգը սխալմամբ մարդուն մեղադրում է, խախտվում է արդարության սկզբունքը։ Պատասխանատվությունը կրում է ոչ թե ծրագիրը, այլ այն մարդը, ով կուրորեն վստահում է գործիքի արդյունքին՝ առանց լրացուցիչ ստուգման։

ԱԲ-ի գրած տեքստը կարո՞ղ է երբևէ իսկապես «ինքնատիպ» լինել։

Սա բարդ հարց է։ Արհեստական բանականությունը տեքստ է ստեղծում՝ համադրելով իր սովորած հսկայական տվյալները։ Այն կարող է ստեղծել նոր նախադասություններ, բայց դրանք բխում են գոյություն ունեցող օրինաչափություններից, ոչ թե սեփական փորձից կամ զգացմունքներից։ Հետևաբար, դրա ինքնատիպությունը տեխնիկական է, ոչ թե ստեղծագործական՝ մարդկային իմաստով։

Ինչպե՞ս է ԱԲ-ն փոխում ստեղծագործ մասնագիտությունները։

Արհեստական բանականությունն ավելի շատ գործիք է, քան փոխարինող։ Ինչպես նշում է պրոֆեսոր Սոս Աղայանը. «Արհեստական բանականությունը մարդուն չի փոխարինի, այլ կօգնի. այն մարդու համար կլինի գործիք, հնարավորություն»։ Այն կարող է ավտոմատացնել սովորական խնդիրները՝ գրողներին թույլ տալով կենտրոնանալ ավելի ստեղծագործական ասպեկտների վրա։

Եթե ակադեմիական տեքստեր գրելիս օգնության կարիք ունեք, փորձեք referati.ai-ն՝ հատուկ այդ նպատակի համար ստեղծված արհեստական բանականություն։