Օտարալեզու աղբյուրի թարգմանությունը գրագողությո՞ւն է
Բովանդակություն6
Այո, եթե դուք թարգմանում եք ուրիշի տեքստը և ներկայացնում որպես ձեր սեփականը՝ առանց հղում նշելու, դա միանշանակ գրագողություն է։ Թարգմանությունը չի դարձնում գաղափարը կամ տեքստը ձերը։ Սա հատկապես կարևոր է իմանալ Հայաստանում, որտեղ խնդիրը բավականին տարածված է։
- Գրագողության սահմանումը՝ Ուրիշի մտավոր աշխատանքը (տեքստ, գաղափար, տվյալ) որպես սեփական ներկայացնելն է՝ առանց հեղինակին հղում տալու։ Թարգմանությունը բացառություն չէ։
- Տարածվածությունը՝ Հայկական բուհերում խնդիրը տագնապալի է։ Օրինակ՝ ԵՊՀ մի ֆակուլտետում ուսանողների 40–50 %-ը պատվիրում է դիպլոմային աշխատանք, որոնց մեծ մասը հենց օտարալեզու աղբյուրների չնշված թարգմանություններ են։
- Վտանգավոր միֆը՝ Գոյություն չունի գրագողության «թույլատրելի» 25 % շեմ։ Ցանկացած չհղված փոխառություն խախտում է։
Ի՞նչ է գրագողությունը և ինչպես է այն սահմանվում Հայաստանում
Գրագողությունը (պլագիատ) ուրիշի մտավոր աշխատանքը՝ լինի դա տեքստ, գաղափար, թե հետազոտության արդյունք, որպես սեփական ներկայացնելն է։ Սա ներառում է ամեն ինչ՝ բառացի արտագրումից մինչև գաղափարների վերաձևակերպում կամ թարգմանություն՝ առանց սկզբնաղբյուրին պատշաճ հղում տալու։ Այն իր էությամբ մտավոր սեփականության գողություն է։
Հայերենում «գրագողություն» բառը շատ դիպուկ է նկարագրում երևույթը։ Բացատրական բառարանը սահմանում է այն որպես «ուրիշի գրածը մասամբ կամ ամբողջությամբ յուրացնելը» և սեփական անունով հրատարակելը։ Չնայած դրան, ակադեմիական շրջանակներում հստակ սահմանումների և կանոնակարգերի պակաս դեռ զգացվում է։ 2019 թվականին Երևանի պետական համալսարանում կայացած քննարկման ժամանակ նշվեց, որ գրագողության ընկալումը տարբեր մասնագետների մոտ տարբեր է։
Հոգեբանական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Սամվել Խուդոյանը տալիս է պարզ բանաձև. «Գրագողությունն այն է, երբ գաղափարն է վերցված, բայց հղումը տրված չէ»։ Սա շատ կարևոր դիտարկում է։ Խոսքը միայն բառացի արտագրելու մասին չէ։ Եթե դուք վերցնում եք մեկ այլ հետազոտողի եզրակացությունը, վերաձևակերպում եք ձեր բառերով, բայց չեք նշում, թե որտեղից եք վերցրել այդ միտքը, դա ևս գրագողություն է։
Հայերենում գրագողության հոմանիշներն են «բանագողություն» (գրական գողություն), «գրաշորթություն» և «բանաքաղություն» (բացասական երանգով)։ Այս բառերը ցույց են տալիս, որ երևույթը մեր մշակույթում վաղուց ընկալվել է որպես անբարեխիղճ արարք։
Արդյոք օտար լեզվից թարգմանությունը գրագողությո՞ւն է
Այո, միանշանակ։ Առանց հղման թարգմանությունը ոչ թե աշխատանք է, այլ գրագողության դրսևորում։ Շատ ուսանողներ սխալմամբ կարծում են, որ եթե անգլերեն կամ ռուսերեն աղբյուրը թարգմանել են, ապա տեքստն արդեն իրենցն է, քանի որ «աշխատանք են տարել»։ Սա ակադեմիական աշխարհում անընդունելի և վտանգավոր թյուրըմբռնում է։
Թարգմանությունը չի փոխում գաղափարի կամ տեքստի հեղինակային իրավունքը։ Եթե դուք վերցնում եք ուրիշի միտքը, կապ չունի՝ այն արտագրում եք բնագրի լեզվով, թե թարգմանում։ Երկու դեպքում էլ դուք օգտագործում եք ուրիշի մտավոր սեփականությունը։ Առանց հղում նշելու՝ դուք այն ներկայացնում եք որպես ձերը։ Հենց սա է գրագողությունը։
ՀՊՄՀ դասախոս, հոգեբան Սամվել Խուդոյանը պատմում է դեպքեր, երբ ուսանողները բառացի թարգմանել են ռուսերեն աղբյուրներից և անկեղծորեն զարմացել, երբ իրենց աշխատանքը գնահատվել է անբավարար։ Նրանք չեն գիտակցել, որ գողություն են արել։ ԵՊՀ գիտական քաղաքականության և միջազգային համագործակցության գծով նախկին պրոռեկտոր Գեղամ Գևորգյանի խոսքերով՝ «Գրագողությունը, իր էությամբ, գողություն է, որը պետք է պատժվի»։ Այս սկզբունքը գործում է նաև թարգմանությունների դեպքում։
Միշտ հիշեք՝ եթե տեքստը կամ գաղափարը ձերը չէ, պարտադիր նշեք հղումը։ Լեզուն փոխելը՝ այսինքն, թարգմանելը, ձեզ հեղինակ չի դարձնում։ Ակադեմիական աշխարհում սա համարվում է լուրջ խախտում։
Որքա՞ն է տարածված գրագողությունը հայկական բուհերում
Ցավոք, խնդրի մասշտաբները տագնապալի են, հատկապես հումանիտար և սոցիալական գիտությունների ոլորտում։ Ըստ մի հետազոտության՝ ԵՊՀ մի ֆակուլտետի ուսանողների 40–50 %-ը իրենց դիպլոմային աշխատանքները պատվիրում են հատուկ գրասենյակներում՝ վճարելով մոտ 50 000 դրամ։ Այդ աշխատանքների մեծ մասը կամ հին աշխատանքների վերամշակումներ են, կամ էլ օտարալեզու աղբյուրներից արված թարգմանություններ։
Հետաքրքիր է, որ իրավիճակը կտրուկ տարբերվում է բնագիտական ոլորտներում։ Օրինակ, ֆիզիկայի բնագավառում գրագողության մակարդակը կարող է մինչև 100 անգամ ավելի ցածր լինել։ Պատճառը պարզ է։ Ֆիզիկոսները հիմնականում հրապարակվում են միջազգային ամսագրերում, որտեղ գրագողության ստուգման խիստ մեխանիզմներ կան, և նման արարքը կարող է վերջ դնել գիտնականի կարիերային։
| Ոլորտ | Գրագողության ռիսկը | Պատճառները |
|---|---|---|
| Հումանիտար և սոցիալական գիտություններ | Շատ բարձր | Թույլ վերահսկողություն, հրապարակումներ հիմնականում տեղական ամսագրերում, գիտական աշխատանք գրելու հմտությունների պակաս։ |
| Բնական գիտություններ (օր.՝ ֆիզիկա) | Շատ ցածր | Հրապարակումներ միջազգային ամսագրերում, խիստ գրախոսություն, համայնքի զրոյական հանդուրժողականություն։ |
Խնդրի հիմնական պատճառներից մեկը, ըստ «Խաչմերուկ» ՀԿ-ի հետազոտության ղեկավար Տիգրան Մաթոսյանի, այն է, որ բուհական համակարգում գրագողությունը երկար ժամանակ լուրջ խնդիր չի դիտարկվել։ Չի եղել պայքարի հստակ պահանջ, և գրեթե բացակայել են ակադեմիական գրելաոճի դասընթացները, որոնք ուսանողներին կսովորեցնեին ճիշտ մեջբերումներ անել և խուսափել գրագողությունից։
Ինչպե՞ս են պայքարում ակադեմիական գրագողության դեմ Հայաստանում
Թեև իրավիճակը բարդ է, Հայաստանում որոշակի քայլեր, այնուամենայնիվ, ձեռնարկվում են։ Բարձրագույն որակավորման կոմիտեն (ԲՈԿ) քննարկում է թեկնածուական և դոկտորական ատենախոսությունների կենտրոնացված պորտալ ստեղծելու գաղափարը։ Նման հարթակը թույլ կտա բոլոր աշխատանքները դարձնել հանրային՝ բարձրացնելով թափանցիկությունը և դժվարացնելով գրագողությունը։
Միևնույն ժամանակ, փորձագետները նշում են, որ տեխնիկական լուծումները բավարար չեն։ Ինչպես նշում է ԲՈԿ նախագահ Սմբատ Գոգյանը, կա տարածված թյուրըմբռնում, թե իբր գիտական աշխատանքում մինչև 25 % գրագողությունը թույլատրելի է։ Սա մտածելակերպի խնդիր է, որը պետք է փոխվի կրթական համակարգի բոլոր մակարդակներում։ Անհրաժեշտ է, որ բուհերը ներդնեն ակադեմիական գրելաոճի պարտադիր դասընթացներ, իսկ դասախոսները խստապահանջ լինեն։
Արդյունավետ պայքարի համար անհրաժեշտ են համակարգային փոփոխություններ՝
- Մշակութային փոփոխություն՝ գրագողությունը պետք է դիտարկվի որպես լուրջ խախտում, ոչ թե մանր անբարեխղճություն։
- Կրթական բարեփոխում՝ բոլոր ֆակուլտետներում պետք է դասավանդվեն ակադեմիական գրելու հմտություններ։ Ուսանողները պետք է հասկանան, թե ինչ է գրագողությունը և ինչպես ճիշտ օգտվել աղբյուրներից։
- Վերահսկողության ուժեղացում՝ բուհերը պետք է կիրառեն գրագողություն հայտնաբերող ծրագրեր և սահմանեն հստակ տուգանքներ խախտումների համար։
Ի՞նչ կապ ունի թարգմանությունը հայկական ինքնության հետ
Բարեխիղճ թարգմանությունը հայ մշակույթի անկյունաքարերից է։ Հայ գրերի ստեղծումից անմիջապես հետո Մեսրոպ Մաշտոցի և նրա աշակերտների առաջին գործը Աստվածաշնչի թարգմանությունն էր։ 5-րդ դարում ավարտված այս աշխատանքը, որը հայտնի է որպես «թարգմանությունների թագուհի», հիմք դրեց հայ գրական լեզվին և մտքին։
Թարգմանությունը պատմականորեն ունեցել է ինքնության պահպանման առաքելություն։ Դարեր շարունակ, երբ Հայաստանը չուներ պետականություն, հենց թարգմանական գրականության շնորհիվ էր հայ ժողովուրդը մնում համաշխարհային քաղաքակրթության մաս։ Հայ թարգմանիչները համաշխարհային գրականության գլուխգործոցները հայացնելուց բացի, փրկել են նաև բազմաթիվ գործեր, որոնց բնագրերը կորել են։
5-րդ դարի հայ թարգմանիչների շնորհիվ է մեզ հասել անտիկ պատմիչ Եվսեբիոս Կեսարացու «Քրոնիկոն» աշխատությունը։ Դրա հունարեն բնագիրը կորսված է, և եթե չլիներ հայերեն թարգմանությունը, համաշխարհային պատմագիտությունը կզրկվեր այս կարևորագույն աղբյուրից։ Սա ցույց է տալիս, թե ինչքան կարևոր դեր է խաղացել հայ թարգմանչական դպրոցը։
Այսօր էլ թարգմանությունը շարունակում է կամուրջ լինել հայ և համաշխարհային մշակույթների միջև։ Ի նշանավորումն այս հարուստ ժառանգության՝ Հայաստանում հոկտեմբերին նշվում է Թարգմանչաց տոնը։ Սա ևս մեկ անգամ ընդգծում է, որ բարեխիղճ, ստեղծարար և հղումով կատարված թարգմանությունը արժեքավոր աշխատանք է, որը ոչ մի կապ չունի գրագողության հետ։
Հաճախ տրվող հարցեր
Ի՞նչ է գրագողությունը կարճ ձևակերպմամբ։
Գրագողությունը ուրիշի մտքերը, գաղափարները կամ տեքստերը որպես սեփական ներկայացնելու արարքն է՝ առանց հեղինակին պատշաճ հղում տալու։ Սա ներառում է ինչպես բառացի պատճենումը, այնպես էլ վերաձևակերպումը (պարաֆրազ) կամ թարգմանությունը, եթե աղբյուրը նշված չէ։
Եթե օտարալեզու աղբյուրը թարգմանեմ առանց հղման, դա գրագողությո՞ւն է։
Այո, միանշանակ։ Թարգմանությունը չի դարձնում բովանդակությունը ձերը։ Եթե դուք օգտագործում եք թարգմանված նյութ՝ առանց նշելու բնօրինակ աղբյուրը, դուք կատարում եք գրագողություն։ Հեղինակային իրավունքը պատկանում է սկզբնական հեղինակին, ոչ թե ձեզ՝ թարգմանելու համար։
Որո՞նք են գրագողության տիպիկ օրինակները Հայաստանի բուհերում։
Ամենատարածված դրսևորումներն են՝ ինտերնետից գտնված ռուսերեն կամ անգլերեն նյութերի բառացի կամ մասնակի թարգմանությունը, հին կուրսային կամ դիպլոմային աշխատանքների վերաներկայացումը և այլ ուսանողների աշխատանքներից հատվածներ արտագրելը՝ առանց հղումների։ Որոշ դեպքերում ուսանողները նույնիսկ պատվիրում են իրենց աշխատանքները։
Գոյությո՞ւն ունի գրագողության «թույլատրելի» տոկոս։
Ո՛չ։ Սա վտանգավոր միֆ է։ Ոչ մի ակադեմիական չափանիշ թույլ չի տալիս «մի քիչ» գրագողություն անել։ Թեև գրագողություն ստուգող ծրագրերը ցույց են տալիս համընկնման տոկոս, դա նախատեսված է տեխնիկական համընկնումները (օրինակ՝ տերմիններ, ճիշտ ձևակերպված մեջբերումներ) զտելու համար, ոչ թե գողությունը թույլատրելու։
Ի՞նչ հետևանքներ կարող է ունենալ գրագողությունը հայկական բուհերում։
Հետևանքները կարող են տարբեր լինել՝ կախված բուհի ներքին կանոնակարգից։ Դրանք կարող են տատանվել աշխատանքի համար անբավարար գնահատական ստանալուց մինչև դասընթացից կամ նույնիսկ համալսարանից հեռացվելը։ Ատենախոսությունների դեպքում գրագողության հայտնաբերումը կարող է հանգեցնել գիտական աստիճանից զրկելու։
Ինչպե՞ս խուսափել գրագողությունից։
Ամենապարզ կանոնն է՝ միշտ հղում տվեք։ Եթե օգտագործում եք ուրիշի միտքը, լինի դա ուղիղ մեջբերում, թե վերաձևակերպում, նշեք հեղինակին և աղբյուրը։ Սովորեք մեջբերման կանոնները և կիրառեք դրանք։ Եթե կասկածում եք, ավելի լավ է ավելորդ հղում դնել, քան մեղադրվել գրագողության մեջ։
Ակադեմիական աշխատանք գրելու հմտությունները զարգացնելը և աղբյուրների հետ ճիշտ աշխատելը բարդ գործընթաց է, որը պահանջում է և՛ գիտելիք, և՛ գործիքներ։ Փորձեք referati.ai-ն՝ ակադեմիական գրելու համար ստեղծված արհեստական բանականություն։
