ЖИ детекторы қазақ тіліндегі мәтінді таниды ма?
Мазмұны
Қысқаша айтсақ, жағдай күрделі. Қазіргі ЖИ детекторлары қазақ тіліндегі мәтінді анықтауда қиналады, себебі қазақ тілі жасанды интеллект үшін «ресурсы аз» тіл болып саналады. Интернеттегі контенттің 52%-дан астамы ағылшын тілінде, ал қазақ тіліне арналған деректер қоры өте шектеулі. Сондықтан ChatGPT сияқты ірі модельдер қазақша мінсіз мәтін құрай алмайды, ал детекторлар оларды тануға жеткілікті «жаттықпаған». Дегенмен, бұл олқылықты толтыру үшін Қазақстанда арнайы тілдік модельдер жасалып, тіпті көші-қон қызметінде де ЖИ қолданыла бастады.
ЖИ детекторлары мен гуманизаторлары қалай жұмыс істейді?
Елестетіп көріңіз, ЖИ детекторы дегеніміз мәтіннің «роботқа тән» ерекшеліктерін іздейтін сарапшы. Ол сөйлем құрылымының біркелкілігін, жиі қайталанатын сөздерді және машина жазуына тән басқа да үлгілерді талдайды. Нәтижесінде, мәтінге «адам жазған» немесе «ЖИ жазған» деген баға береді. Ал гуманизаторлар дегеніміз осы детекторларды айналып өтуге арналған құралдар.
Гуманизаторлар ЖИ жазған мәтінді алып, оны адамның стиліне келтіріп қайта жазады. Олар мұны күрделі алгоритмдер арқылы жасайды: сөйлемдердің құрылымын өзгертеді, синонимдерді таңдайды, мәтінге табиғи ырғақ береді. Нәтижесінде робот жазған «жансыз» проза адамның қолынан шыққандай тартымды, оқылымды дүниеге айналады. Бұл технологиялардың арасында үнемі бәсеке жүріп жатыр десе болады. Детекторлар жаңа алгоритмдерді тануға тырысады, ал гуманизаторлар оларды айналып өтудің жаңа жолдарын іздейді.
Айталық, бір студент эссе жазу үшін ЖИ көмегіне жүгінді. Алайда, университетте ЖИ-мен жазылған жұмыстарды тексеретін детектор бар. Студент мәтінді гуманизатор арқылы өткізіп, сөйлемдерін қайта құрып, стилін өзгертеді. Нәтижесінде, детектор мәтінді «адам жазған» деп тануы әбден мүмкін.
Бұл үдеріс технологиялық «мысық пен тышқан» ойынына қатты ұқсайды.
Қазақ тілін ЖИ-ға бейімдеуде қандай қиындықтар бар?
Қазақ тілін жасанды интеллектке бейімдеудегі басты қиындық: оның «ресурсы аз» тілдер санатында болуы. Бұл ЖИ модельдерін үйретуге қажетті сандық форматтағы қазақша мәтіндер мен аудиожазбалардың көлемі өте шектеулі деген сөз. Мысалы, 2024 жылғы қаңтардағы дерек бойынша, интернеттегі барлық мазмұнның 52,1%-ы ағылшын тілінде. Қазақ тілі бұл тізімде әзірге жоқ.
Осы деректер тапшылығының салдарынан ChatGPT сияқты жаһандық ЖИ модельдері қазақ тілінде толыққанды, терең әрі нақты ақпарат бере алмайды. Олардың жауаптары көбіне үстіртін, кейде қате болып келеді. Себебі бұл модельдер ағылшын және басқа да ірі тілдердегі миллиардтаған мәтінмен «жаттыққан», ал қазақша деректер қоры оған салыстырғанда тым аз. QAZAQ AI негізін қалаушы Алтынбек Мұраттың айтуынша, егер технологиялар қазақ тіліне бейімделмесе, бұл тілдің болашақтағы қолданыс аясын тарылтуы мүмкін.
Көпшілік ірі ЖИ модельдері (ChatGPT, Gemini) барлық тілде бірдей сапалы жұмыс істейді деп ойлайды. Алайда, бұл қате пікір. «Ресурсы аз» тілдер үшін, соның ішінде қазақ тілі үшін, олардың сапасы әлі де төмен. Олардың қазақша жазғанын білікті маман бірден ажырата алады.
Тілімізде шамамен 40 000 сөз болса да, осы байлықты ЖИ-ға «түсіндіру» үшін орасан зор жұмыс, яғни сандық деректер қорын жинақтау қажет.
Қазақ тіліне арналған ЖИ модельдерін жасауда қандай жұмыстар жүріп жатыр?
Қазақ тілінің цифрлық кеңістікте кенже қалу қаупіне байланысты елімізде ұлттық тілдік модельдерді жасау жұмыстары белсенді жүргізілуде. Бұл жасанды интеллекттің негізгі ядросы болып табылады. Академиялық және компьютерлік технологиялар институтының бас директорының орынбасары Өркен Мамырбаевтың айтуынша, «қазіргі таңда әр мемлекет өзінің тілдік моделін жасап жатыр».
Қазақстанда бұл бағытта сөйлеуді тану, дыбысты синтездеу және үлкен тілдік модельдер (LLM) құру бойынша бірнеше жоба қолға алынған. Мысалы, MIT акселераторында QAZAQ AI компаниясының негізін қалаған Алтынбек Мұрат қазақ тіліне арналған алғашқы ЖИ компаниясын құрды. Оның мақсаты: қазақ тіліндегі деректер тапшылығын жойып, технологияны ана тілімізде сөйлету. Сонымен қатар, ғалым Нұрзада Амангелді бастаған топ ым тілін қазақша мәтінге айналдыратын ЖИ әзірлеуде. Бұл технология қолдың қимылын, еріннің формасын танып, сөйлеуге мүмкіндігі шектеулі жандардың коммуникациясын жеңілдетеді.
| Сипаттама | Қазақ ауызекі тілі | Қазақ ым тілі |
|---|---|---|
| Сөздік қор | Шамамен 40 000 сөз | Шамамен 2 500–3 000 сөз |
| Стандарттау | Ресми бекітілген әдеби нормалары бар | Әлі ресми бекітілген бірыңғай нұсқасы жоқ |
| ЖИ қолданысы | Сөйлеуді тану, мәтін генерациясы, аударма | Қол қимылын, ерін формасын танып, мәтінге айналдыру |
Бұл жұмыстардың барлығы қазақ тілінің технологиялық дамудан шетте қалмауын қамтамасыз етуге бағытталған.
ЖИ Қазақстанның көші-қон және мемлекеттік қызметтеріне қалай еніп жатыр?
Жасанды интеллект Қазақстанда нақты мемлекеттік қызметтерге енгізіле бастады. Оның бір мысалы: 2024 жылдың 13 ақпанынан бастап тұрақты тұруға рұқсат алу үшін тапсырылатын қазақ тілі емтиханы. Бұл тестте үміткердің A1 деңгейіндегі білімін бағалау үшін «ЖИ цифрлық бағалауы» атты компонент қолданылады.
Бұл онлайн тест 1 сағат 10 минутқа созылады және 60 сұрақтан тұрады (20 тыңдалым, 40 оқылым). Осы жерде ЖИ адамның жауаптарын талдап, оның тілдік деңгейін бағалауға қатысады. Бұл ЖИ-ның ресми, мемлекеттік маңызы бар процестерде қолданыла бастағанының айқын көрінісі болып табылады. Осылайша, технология тілді меңгеру деңгейін объективті бағалауға көмектеседі.
Бұл ЖИ-ның жалғыз қолданысы емес. Мемлекеттік eGov жүйесінде, банктердің және байланыс орталықтарының автоматтандырылған жауап беру жүйелерінде де қазақ тіліндегі үлкен тілдік модельдер қолданылады. Бұл мемлекеттік және коммерциялық қызметтердің қазақ тілінде қолжетімді болуын қамтамасыз етеді.
Мұндай қадамдар қазақ тілінің цифрлық ортадағы позициясын нығайтып, оны күнделікті өмірдің ажырамас бөлігіне айналдыруға септігін тигізеді.
Жиі қойылатын сұрақтар
ЖИ мәтін гуманизаторы деген не және ол қалай жұмыс істейді?
ЖИ мәтін гуманизаторы дегеніміз – жасанды интеллект жазған мәтінді адам жазғандай етіп өзгертетін құрал. Ол сөйлем құрылымын, сөздік қорды және мәтін ырғағын табиғи ету арқылы ЖИ детекторларынан «жасырынуға» көмектеседі. Негізгі мақсаты: машина жазған «жансыз» контентті адамның стиліне жақындатып, оқылымды ету.
ЖИ детекторлары қазақша мәтінді қаншалықты жақсы таниды?
Қазіргі ЖИ детекторлары қазақша мәтінді өте жақсы тани алмайды. Себебі қазақ тілі — ЖИ үшін «ресурсы аз» тіл, яғни оны үйретуге арналған деректер қоры шектеулі. Осының кесірінен детекторлар ЖИ жазған қазақша мәтін мен адам жазған мәтінді дәл ажырата алмай қиналады.
ЖИ қазақ тілінің дамуына қалай көмектеседі?
ЖИ қазақ тілінде сөйлеуді тану, автоматты аудару, ым тілін мәтінге айналдыру сияқты технологияларды дамытады. Бұл eGov, банктер, білім беру сияқты салаларда қазақ тілінің қолданысын арттырып, оны цифрлық әлемге толыққанды енгізуге көмектеседі.
Қазақ тілі ЖИ үшін «ресурсы аз» тіл ме?
Иә, солай. Бұл интернетте және сандық форматта қазақ тіліндегі мәтіндер мен аудиожазбалардың аз болуын білдіреді. Мысалы, интернеттегі мазмұнның 52%-дан астамы ағылшын тілінде. Бұл жағдай ЖИ модельдерін қазақша сапалы үйретуді айтарлықтай қиындатады.
Қазақстанның көші-қон процестерінде ЖИ қолданыла ма?
Иә, қолданылады. 2024 жылдың 13 ақпанынан бастап Қазақстанда тұрақты тұруға рұқсат алу үшін тапсырылатын қазақ тілі емтиханында «ЖИ цифрлық бағалауы» компоненті ресми түрде енгізілді. Бұл жасанды интеллекттің мемлекеттік деңгейдегі ресми процеске енгізілгенінің нақты мысалы болып табылады.
Қазақ тіліне арналған ЖИ модельдері немесе компаниялар бар ма?
Иә, бар. Мысалы, QAZAQ AI қазақ тіліне арналған алғашқы ЖИ компанияларының бірі болып табылады. Бұдан бөлек, мемлекеттік институттар мен жеке ғылыми топтар да қазақ тілінің ұлттық үлкен тілдік модельдерін (LLM) жасаумен белсенді айналысып жатыр.
ЖИ жазған қазақша мәтінді адам жазғандай етіп өзгертуге бола ма?
Иә, мүмкін. Бұл үшін арнайы «ЖИ гуманизаторлары» қолданылады. Олар мәтіннің құрылымы мен стилін өзгертіп, оны ЖИ детекторлары танымайтындай етіп, табиғи түрге келтіреді. Алайда, сапалы нәтижеге қол жеткізу үшін адамның редакторлық араласуы бәрібір қажет.
Академиялық жазу үшін жасанды интеллекттің мүмкіндіктерін көргіңіз келсе, referati.ai-ды сынап көруге болады.
