Zotero және Mendeley: әдебиет тізімін автоматтандыру
Мазмұны
Zotero мен Mendeley — ғылыми жұмыс жазатын адамдар үшін әдебиеттер тізімін автоматты түрде жасайтын ең танымал тегін құралдар. Zotero ашық кодты және икемді болғандықтан, 10 000-нан астам дәйексөз стилін қолдайды, бұл оны көптеген зерттеуші үшін ыңғайлы етеді. Mendeley болса, PDF файлдарды сақтауға тегін 2 ГБ бұлттық жад ұсынады (Zotero-да 300 МБ). Алайда, Mendeley 2021 жылы мобильді қосымшаларын дамытуды тоқтатса, Zotero-ның iOS пен Android-та жақсы баламалары бар. Көп жағдайда ашық экожүйесі мен қауымдастықтың күшті қолдауына байланысты Zotero тиімдірек таңдау болып саналады.
Zotero мен Mendeley-дің негізгі философиялық айырмашылығы неде?
Ғылыми құрал таңдағанда оның философиясын ескеру маңызды. Zotero — коммерциялық емес, ашық кодты жоба, ол деректердің иелігін ғалымның өзінде қалдырады. Ал Mendeley — ірі академиялық Elsevier баспасының коммерциялық өнімі. Бұл негізгі айырмашылық екі құралдың даму бағытын, мүмкіндіктерін және болашағын анықтайды.
Zotero-ны көбіне ашық кодтың икемділігін, офлайн жұмыс істеу мүмкіндігін және өз зерттеу кітапханасына толық иелік етуді бағалайтын ғалымдар таңдайды. Оның ашық кодты болуы оны ешбір компания сатып алып, кенеттен ақылы етіп немесе ережелерін өзгерте алмайтынына кепілдік береді. Сіздің деректеріңіз толығымен сіздің бақылауыңызда болады. Zotero қауымдастығы өте белсенді, сондықтан жаңа плагиндер мен мүмкіндіктер үнемі шығып отырады.
Ал Mendeley Elsevier-дің коммерциялық өнімі болғандықтан, ол көбіне компанияның басқа өнімдерімен (мысалы, Scopus немесе ScienceDirect) тығыз интеграциялануға бағытталған. Олардың басты мақсаты: пайдаланушыны өз экожүйесінде ұстау. Соңғы жылдары Mendeley бұлттық технологияларға және жасанды интеллект көмегімен мақалаларды талдау сияқты жаңа функцияларға көп көңіл бөлуде. Бұл кейбір пайдаланушылар үшін өте ыңғайлы көрінуі мүмкін, бірақ сіздің деректеріңіз коммерциялық компанияның платформасында сақталатынын ұмытпаған жөн.
Кітапхананы басқаруда Zotero мен Mendeley қалай ерекшеленеді?
Екі құрал да ғылыми әдебиеттерді жинақтап, реттеуге көмектеседі, бірақ олардың тәсілдері әртүрлі. Zotero-ның іздеу мүмкіндіктері әлдеқайда қуатты, ал Mendeley PDF файлдарды автоматты түрде импорттау жағынан ыңғайлы. Zotero-ның браузер кеңейтпесі әмбебаптығымен ерекшеленеді.
Zotero-да бірнеше шарт бойынша іздеуге мүмкіндік беретін «Кеңейтілген іздеу» (Advanced Search) функциясы бар. Мысалы, сіз «2020 жылдан кейін жарияланған», «авторы Smith» және «аннотациясында „machine learning“ деген сөзі бар» барлық мақаланы бірден таба аласыз. Бұл үлкен кітапханамен жұмыс істегенде өте пайдалы. Mendeley-де мұндай күрделі іздеу мүмкіндігі жоқ.
Есесіне, Mendeley-де «бақыланатын қалта» (watched folder) деген керемет функция бар. Сіз компьютеріңіздегі бір қалтаны таңдайсыз да, сол қалтаға жаңа PDF файл жүктеген сайын Mendeley оны автоматты түрде өз кітапханасына қосып, метадеректерін (автор, тақырып, жыл) өзі тауып алады. Бұл процесті айтарлықтай жеңілдетеді.
Айталық, сіз күніне ондаған PDF мақала жүктейсіз. Mendeley-дің «бақыланатын қалта» функциясын іске қосып, барлық мақаланы компьютеріңіздегі «Жаңа мақалалар» деген қалтаға сақтайсыз. Mendeley әр файлды өзі сканерлеп, кітапханаңызға автоматты түрде қосып отырады. Сізге ештеңені қолмен енгізудің қажеті жоқ.
Дереккөздерді жинауға келгенде, Zotero-ның браузерге арналған кеңейтпесі (Zotero Connector) әмбебаптығымен озып тұр. Ол ғылыми базалардан (мысалы, EBSCOhost, JSTOR), жаңалықтар сайттарынан, блогтардан, тіпті YouTube видеоларынан да деректерді бір басу арқылы сақтай алады. Mendeley-дің кеңейтпесі де жақсы жұмыс істейді, бірақ ол негізінен стандартты ғылыми мақалалар мен PDF файлдарға бейімделген.
Zotero мен Mendeley таңдағанда қандай практикалық жайттарды ескеру керек?
Күнделікті жұмыста сақтау орны, мобильді қолдау және интеграция сияқты практикалық жайттар маңызды. Бұл ретте Mendeley тегін 2 ГБ бұлттық жад ұсынса, Zotero-да бұл көрсеткіш 300 МБ құрайды. Алайда Zotero мобильділік пен икемділік жағынан алда, себебі Mendeley-дің мобильді қосымшасы қазір жоқ.
Бірінші кезекте: бұлттық жад. Егер сіз барлық PDF файлыңызды бұлтта сақтап, кез келген құрылғыдан қол жеткізгіңіз келсе, Mendeley-дің 2 ГБ тегін орны әлдеқайда тартымды. Алайда Zotero-да файлдарды бұлтта емес, өз компьютеріңізде сақтап, тек метадеректерін синхрондауға болады. Бұл жағдайда 300 МБ мыңдаған дереккөзге жетеді. Бұл өте ыңғайлы.
Екінші маңызды фактор: мобильді қолдау. Mendeley 2021 жылы iOS және Android-қа арналған қосымшаларын дамытуды тоқтатты. Бұл сіздің мақалаларыңызды телефон немесе планшет арқылы оқи алмайтыныңызды білдіреді. Керісінше, Zotero-ның ресми iOS қосымшасы және Android үшін қауымдастық жасаған бірнеше сапалы баламасы бар. Егер сіз жолда немесе диванда жатып мақала оқығанды ұнатсаңыз, Zotero анағұрлым сәтті таңдау болады.
Zotero-ның ашық кодты табиғаты оған арналған көптеген қосымша плагиндердің болуына жағдай жасайды. Бұл плагиндер арқылы сіз Zotero-ның мүмкіндіктерін өз қажеттіліктеріңізге сай кеңейте аласыз. Mendeley мұндай икемділікті ұсынбайды.
Егер жұмысыңыздың басым бөлігі PDF файлдармен байланысты болса және оларды оқуға арналған ыңғайлы құрал керек болса, Mendeley жақсы таңдау болуы мүмкін. Ал егер сіз веб-сайт, блог, онлайн жаңалықтар сияқты әртүрлі форматтағы дереккөздерді жинасаңыз, Zotero-ның әмбебаптығы сізге көбірек пайда әкеледі.
Нақты қажеттілікке қарай қайсысын таңдаған дұрыс?
Көптеген зерттеуші үшін Zotero икемділігі, ашық экожүйесі және Google Docs-пен интеграциясы арқасында тиімдірек таңдау болып саналады. Дегенмен, егер сізге PDF файлдарды автоматты түрде өңдеу және үлкен бұлттық жад қажет болса, Mendeley-дің де артықшылықтары бар. Таңдау сіздің нақты жұмыс процесіңізге байланысты.
Төмендегі кесте нақты жағдайларға байланысты қай құралды таңдау керектігін түсінуге көмектеседі:
| Сіздің жағдайыңыз | Қайсысы жақсы? | Неліктен? |
|---|---|---|
| Сізге дереккөздерді толық бақылау және деректердің қауіпсіздігі маңызды. | Zotero | Ашық кодты, коммерциялық емес жоба. Сіздің деректеріңіз сізде қалады. |
| Сіз негізінен PDF мақалаларды көп жүктеп, оларды автоматты түрде реттегіңіз келеді. | Mendeley | «Бақыланатын қалта» функциясы жұмысты айтарлықтай жеңілдетеді. |
| Сіз мақалаларды iPad немесе Android планшетінде оқығанды ұнатасыз. | Zotero | Жақсы жұмыс істейтін мобильді қосымшалары бар. |
| Сіз командамен бірге Google Docs-та жұмыс істейсіз. | Zotero | Google Docs-пен толыққанды интеграциясы бар. |
| Сізге PDF файлдарды сақтауға көп бұлттық орын керек (тегін). | Mendeley | Тегін нұсқасында 2 ГБ орын ұсынады (Zotero-да 300 МБ). |
| Сіз Linux операциялық жүйесін қолданасыз. | Zotero | Linux-та тұрақты жұмыс істейді және қауымдастықтан жақсы қолдау бар. |
| Сізге дәйексөздерді өте сирек кездесетін немесе ерекше стильде рәсімдеу керек. | Zotero | 10 000-нан астам стилді қолдайды және өзіңіздікін жасауға мүмкіндік береді. |
Бастапқыда қай құралды таңдағаныңыз маңызды. Бір библиографиялық менеджерден екіншісіне ауысуға болады, бірақ кітапханаңыз үлкейіп, PDF файлдарыңыз көбейген сайын бұл процесс қиындай түседі. Сондықтан басында біраз уақыт бөліп, екеуін де сынап көріп, өз жұмыс стиліңізге сәйкес келетінін таңдағаныңыз абзал.
Қайсысын таңдасаңыз да, Zotero мен Mendeley сияқты құралдар ғылыми жұмысыңыздың сапасын арттырып, ең жалықтыратын бөлігін автоматтандыру арқылы қымбат уақытыңызды үнемдейтіні анық.
Жиі қойылатын сұрақтар
Zotero мен Mendeley-дің негізгі философиялық айырмашылығы қандай?
Zotero: коммерциялық емес, ашық кодты жоба, ол пайдаланушының деректеріне толық иелік етуін және икемділікті бірінші орынға қояды. Mendeley: ірі Elsevier баспасының коммерциялық өнімі, ол өз экожүйесімен тығыз интеграцияға және бұлттық технологияларға бағытталған.
Кітапхананы тереңірек ұйымдастыру үшін қайсысы жақсы?
Zotero жақсырақ. Оның бірнеше шарт бойынша іздеуге мүмкіндік беретін «Кеңейтілген іздеу» функциясы және тегтермен жұмыс істеудің икемді жүйесі бар. Бұл үлкен көлемдегі әдебиеттерді жүйелеуге және ұзақ мерзімді жобалармен жұмыс істеуге өте ыңғайлы.
Android және iOS құрылғыларында қай құралдың мобильді қолдауы жақсырақ?
Zotero-ның мобильді қолдауы әлдеқайда жақсы. Оның ресми iOS қосымшасы және Android үшін қауымдастық жасаған бірнеше баламасы бар. Mendeley 2021 жылы өз мобильді қосымшаларын дамытуды тоқтатқан, сондықтан қазір оның ресми мобильді нұсқасы жоқ.
Zotero мен Mendeley-дің тегін нұсқалары қанша бұлттық жад ұсынады?
Mendeley-дің тегін нұсқасы PDF файлдар мен басқа тіркемелерді сақтауға 2 ГБ бұлттық жад ұсынады. Zotero-ның тегін жоспарында бұл көрсеткіш небәрі 300 МБ құрайды. Дегенмен Zotero файлдарды бұлтқа жүктемей, жергілікті түрде сақтауға мүмкіндік береді.
Mendeley-дегі «бақыланатын қалта» функциясы қалай жұмыс істейді?
Сіз компьютеріңіздегі белгілі бір қалтаны (мысалы, «Жүктелгендер») Mendeley-ге «бақыланатын қалта» ретінде белгілейсіз. Осыдан кейін сол қалтаға сақталған кез келген жаңа PDF файлды Mendeley автоматты түрде анықтап, кітапханаңызға өзі қосады.
Zotero-ның дәйексөз стильдерінің көптігі қандай артықшылық береді?
Zotero Citation Style Language (CSL) экожүйесін пайдаланады. Бұл оған APA, Chicago, ГОСТ сияқты 10 000-нан астам әртүрлі дәйексөз стилін қолдауға мүмкіндік береді. Осының арқасында кез келген журналдың немесе университеттің талаптарына оңай бейімделуге болады.
Бір құралдан екіншісіне ауысу қиын ба?
Бастапқыда ауысу оңай. Бірақ кітапханаңызға жүздеген PDF файл мен аннотация жиналған кезде деректерді жоғалтпай көшіру қиындай түседі. Сондықтан ең басында екеуін де сынап көріп, өзіңізге ыңғайлысын таңдаған дұрыс.
Егер сіз академиялық жұмыстарыңызды одан әрі жеңілдеткіңіз келсе, referati.ai-ды сынап көріңіз: академиялық жазу үшін жасанды интеллект.
