Tez ekleri nasıl hazırlanır
İçindekiler
Tezinizi bitirdiniz, danışmanınızdan onayı aldınız, peki ya ekler? Tez ekleri, çalışmanızın ana metnine sığmayan ancak argümanlarınızı destekleyen kanıtlar ve belgeler içeren kritik bir bölümdür. Doğru hazırlanmış bir ekler bölümü, tezinizin akademik değerini ve güvenilirliğini artırır. Bu bölümde nelere dikkat etmelisiniz?
- Konumlandırma: Ekler bölümü, tezin en sonunda, kaynakçadan sonra yer alır.
- İçerik: Anket formları, mülakat dökümleri, etik kurul onayı, ham veri tabloları ve detaylı haritalar gibi materyaller burada bulunur.
- İdari Şartlar: Genellikle yüksek lisans için en az 5, doktora için 7 ciltli kopya ve tezin şifresiz PDF'lerini içeren 2 adet CD teslim edilir.
- Zorunlu Belgeler: 12 Şubat 2015'ten beri her tezde, ıslak imzalı "Etik Beyan Formu" bulunması zorunludur.
Tezde ekler nereye ve nasıl konur?
Ekler bölümü, tezinizin en sonunda, kaynakçadan hemen sonra gelir. Bu bölüm, ana metnin akışını bozmadan okuyucuya ek kanıtlar (anketler, ham veriler, onay belgeleri) sunmak için kullanılır. "EKLER" başlığıyla ayrılır ve her ek, "EK-1", "EK-2" gibi numaralandırılarak kendi başlığıyla listelenir. Ancak, içindekiler tablosunda bu eklerin sayfa numaraları belirtilmez.
Bu bölümün biçimlendirmesi de kendine özgü kurallar içerir. Ana başlık olan "EKLER", genellikle sayfanın üst kenarından 3 cm aşağıda ve ortalanmış olarak yazılır. Eğer birden fazla ekiniz varsa, her biri ayrı bir sayfada başlayacak şekilde "EK-1: Anket Formu Örneği" veya "EK-2: Mülakat Soruları" gibi başlıklarla sunulur. Bu düzenli yapı, danışmanların, jüri üyelerinin ve ileride çalışmanızdan yararlanacak araştırmacıların aradıkları bilgiye kolayca ulaşmasını sağlar. Ana metin içinde bir eke atıf yapmanız gerektiğinde, okuyucuyu doğru yönlendirmek için parantez içinde "(Bkz. EK-2)" gibi net bir ifade kullanmak yeterlidir.
Ekler bölümünü hazırlarken üniversitenizin tez yazım kılavuzunu mutlaka kontrol edin. Her enstitünün kendine özgü format ve sıralama kuralları olabilir. Bu kılavuzlar genellikle enstitülerin web sitelerinde "öğrenci" veya "tez işlemleri" sekmeleri altında bulunur.
Ekler bölümü bir formaliteden ibaret değildir; çalışmanızın şeffaflığının ve güvenirliğinin temel bir göstergesidir. Örneğin, kullandığınız ölçeklerin veya anket sorularının tamamını ekler bölümüne koyarak, metodolojinizin tekrarlanabilirliğini ve geçerliliğini kanıtlamış olursunuz. Bu durum, tezinize olan güveni artırır.
Gerekli ek belgeler ve formatları nelerdir?
Tezinizin ön kısmında, ana metinden önce yer alması gereken özet, abstract ve etik beyan formu gibi tamamlayıcı belgeler bulunur. Türkçe "Özet" ve İngilizce "Abstract" sayfaları sırasıyla "iv" ve "v" şeklinde Romen rakamlarıyla numaralandırılır. 12 Şubat 2015'ten beri zorunlu olan "Etik Beyan Formu" ise imza sayfasından hemen sonra, ıslak imzalı olarak yer alır.
Anahtar kelimeler, tezinizin dijital kütüphanelerde doğru kişiler tarafından bulunabilmesini sağlar. Bu kelimeleri seçerken, tezinizin başlığında geçmeyen ama içeriğini çok iyi tanımlayan terimleri kullanmaya özen gösterin. Alanınızdaki yaygın kullanılan terim veritabanlarından (örneğin tıp alanı için MeSH) yararlanmak iyi bir fikirdir.
Bir tez başlığı düşünelim: "Türkiye'de Kentsel Dönüşümün Sosyo-Ekonomik Etkileri: Fikirtepe Örneği". Burada "kentsel dönüşüm" veya "Fikirtepe" gibi kelimeleri anahtar kelime yapmak anlamsızdır, çünkü bunlar zaten başlıkta var. Bunun yerine "soylulaştırma", "yerinden edilme", "konut politikaları", "katılım süreçleri" gibi daha spesifik ve aramalarda yol gösterici terimler seçilmelidir.
YÖK'ün 12 Şubat 2015 tarihli kararı uyarınca her teze eklenmesi zorunlu hale gelen "Etik Beyan Formu", çalışmanızın bilimsel etik kurallarına uygun olarak yapıldığını taahhüt ettiğiniz resmi bir belgedir. Bu formdaki tarih, tezinizi enstitüye teslim ettiğiniz günün tarihi olmalı ve mutlaka ıslak imzanızı taşımalıdır. Bu basit ama zorunlu adımı atlamayın.
Tezin son teslimi için idari şartlar nelerdir?
Tezinizi savunduktan sonraki idari süreç, genellikle yüksek lisans için en az 5, doktora için ise en az 7 ciltli kopya teslimini içerir. Ayrıca, tezin tam metni ve özetlerini içeren 2 adet şifresiz CD hazırlamanız istenir. Bu kurallar üniversiteye göre değişebileceğinden, mutlaka kendi enstitünüzün tez işlemleri yönergelerini kontrol etmelisiniz.
Aşağıdaki tablo, yüksek lisans ve doktora tezleri için genel teslimat gereksinimlerini özetlemektedir. Unutmayın, bu rakamlar enstitünüzün kurallarına göre değişebilir.
| Gereksinim | Yüksek Lisans Tezi | Doktora Tezi |
|---|---|---|
| Ciltli Kopya Sayısı (Minimum) | 5 adet | 7 adet |
| Kopyaların Dağılımı | 1 Enstitü, 3 Jüri, 1 Öğrenci | 1 Enstitü, 5 Jüri, 1 Öğrenci |
| Teslim Edilecek CD Sayısı | 2 adet (1 Enstitü, 1 Kütüphane) | 2 adet (1 Enstitü, 1 Kütüphane) |
CD hazırlama süreci özellikle dikkat gerektirir. Teslim edeceğiniz CD'lerin içeriği genellikle şunlardan oluşur:
- Tezin tamamının PDF dosyası (
ad_soyad_tez.pdf) - Türkçe özetin PDF dosyası (
ad_soyad_ozet_tr.pdf) - İngilizce abstract'in PDF dosyası (
ad_soyad_ozet_en.pdf) - YÖK Tez Veri Girişi ve Yayımlama İzin Formu (
tez_veri_girisi_yayimlama_izin_formu.pdf) - YÖK'ten alınan referans numarası ile adlandırılmış tezin tam metni (
referansno.pdf)
CD'ye kaydettiğiniz PDF dosyalarının hiçbirinde şifre koruması olmamalıdır. Enstitüler, arşivleme ve erişim süreçlerinde sorun yaşamamak için dosyaların şifresiz olmasını şart koşar. Bu basit ama önemli kuralı gözden kaçırmak, teslim sürecinizin uzamasına neden olabilir.
Etik kurul onayı neden önemli ve tezde nerede gösterilir?
Etik kurul onayı, özellikle insan veya hayvan katılımcılı anket, mülakat ve deney gibi araştırmalarda zorunludur. Bu onay, çalışmanızın katılımcı haklarına saygılı olduğunu ve onlara zarar vermeyecek şekilde tasarlandığını belgeler. Onayın tarih ve numarası tezin "Yöntem" bölümünde belirtilirken, onay belgesinin kendisi "Ekler" bölümüne eklenir.
Peki, bu onay belgesi tezde nasıl yer almalıdır? Hacettepe Üniversitesi'nin tez yazım kılavuzunda da belirtildiği gibi, eğer çalışmanız etik kurul onayı gerektiriyorsa, bu onayın tarih ve numarası tezinizin "Yöntem" (veya "Gereç ve Yöntem") bölümünde açıkça belirtilmelidir. Örneğin, "Bu çalışma, XYZ Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Araştırmaları Etik Kurulu'nun 15.01.2023 tarih ve 2023/05-12 sayılı onayı alınarak gerçekleştirilmiştir" şeklinde bir ifade eklemeniz gerekir.
Ayrıca, etik kuruldan aldığınız onay belgesinin bir kopyasını da tezinizin "Ekler" bölümüne koymanız beklenir. Bu, beyanınızın somut kanıtını sunarak tezinizin şeffaflığını artırır. Unutmayın, etik kurul onayı olmayan bir çalışmanın bilimsel bir yayına dönüşmesi veya akademik camiada kabul görmesi neredeyse imkânsızdır. Bu süreci atlamak, aylarca hatta yıllarca verdiğiniz emeğin boşa gitmesine neden olabilir. Bu yüzden, araştırmanızın tasarım aşamasında danışmanınızla konuşarak etik kurul başvurusunu zamanında yapmanız gerekir.
Sıkça Sorulan Sorular
Tezde eklerin yeri neresidir?
Ekler, tezin en sonunda, kaynakça bölümünden sonra yer alır. İçindekiler listesinde "EKLER" olarak başlığı belirtilir ama bu başlık altında yer alan belgelerin (EK-1, EK-2 gibi) sayfa numaraları listelenmez. Her ek, kendi başlığıyla yeni bir sayfada sunulur.
Eklerin sayfa numaraları içindekiler kısmında gösterilir mi?
Hayır. "EKLER" ana başlığı içindekiler tablosunda yer alsa da, bu bölümün kendi içindeki sayfaların veya tek tek eklerin sayfa numaraları içindekiler tablosunda listelenmez. Bu, ana metin ile ek materyalleri net bir şekilde ayırmak için standart bir uygulamadır.
Tezi teslim ederken verilecek CD'de neler olmalı?
Genellikle iki adet CD istenir. Her CD; tezin tam metni, Türkçe özet, İngilizce abstract ve YÖK veri giriş formu gibi belgelerin PDF formatlarını içermelidir. Dosya isimlendirmeleri enstitünün belirttiği standartta (ad_soyad_tez.pdf gibi) olmalı ve dosyalar şifresiz olmalıdır.
Tezdeki PDF dosyalarını şifrelemek doğru mu?
Hayır, kesinlikle doğru değil. Enstitüye teslim edilecek CD'lerdeki PDF dosyalarının şifresiz olması zorunludur. Hem tez dosyasının tamamı hem de özet dosyaları, herhangi bir erişim engeli olmadan, şifresiz bir şekilde kaydedilmelidir. Bu, arşivleme ve erişim kolaylığı için önemli bir kuraldır.
Hangi çalışmalar için etik kurul onayı gerekir ve bu onay nerede belirtilir?
İnsanlar veya hayvanlar üzerinde yapılan anket, mülakat, gözlem ve deney gibi araştırmalar etik kurul onayı gerektirir. Onayın tarihi ve numarası, tezin "Yöntem" bölümünde açıkça yazılmalıdır. Onay belgesinin bir kopyası ise genellikle "Ekler" bölümüne konulur.
Anahtar kelime seçerken neye dikkat etmeliyim?
Anahtar kelimeler, tezinizin başlığında bulunmayan ama içeriğini doğru yansıtan terimlerden seçilmelidir. En fazla 5 adet olmalı ve hem Türkçe "Özet" hem de İngilizce "Abstract" sayfalarında yer almalıdır. Bu kelimeler, tezinizin veritabanlarında kolayca bulunmasını sağlar.
Yüksek lisans ve doktora tezi için kaç kopya bastırmalıyım?
Bu sayı enstitüye göre değişse de genel bir kural olarak yüksek lisans için en az 5, doktora için en az 7 ciltli kopya istenir. Bu kopyalar enstitüye, jüri üyelerine ve bir tanesi de size kalacak şekilde dağıtılır. Kesin sayı için mutlaka kendi enstitünüzün yönetmeliğini kontrol edin.
Tez yazım sürecinizi daha verimli hale getirmek ve Türkçe akademik metinlerinizde dilbilgisi ve üslup hatalarını en aza indirmek için yapay zekâ destekli bir yardımcı arıyorsanız, referati.ai'yi deneyebilirsiniz.
